کمبود خواب، دشمن عملکرد

امروزه سازمان ها از مدیرانی تجلیل می کنند که در هفته بیش از صد ساعت کار کنند، زمان زیادی را در اقصی نقاط جهان به سفر بگذرانند و تمام طول شب را پرواز کنند تا به جلسه صبح روز بعد برسند. اما این نوع رفتار سازمانی در تضاد با عملکرد مطلوب است. در حقیقت این رفتار، کارکنان و سازمان شان را در خطر قرار می دهد.

در این مقاله چهار کارکرد نوربیولوژیک را مورد بررسی قرار خواهیم داد که بر مدت و کیفیت خواب و در نتیجه عملکرد فردی تاثیر می گذارند.

اکنون می دانیم که24 ساعت بی خوابی یا یک هفته خواب شبانه به مدت 4 یا 5 ساعت، در یک فرد اختلالی برابر با اثر یک دهم درصد الکل در خون ایجاد می کند. ما این فرد را نه تنها یک کارمند نمونه نمی دانیم بلکه او را یک دائم الخمر به حساب می آوریم و از سوی دیگر چنین فردی را می ستاییم که با پر کاری، خواب را بر خود حرام می کند.

شرکت ها باید سیاست هایی را در سازمان هایشان به اجرا بگذارند که از کار مداوم بیش از 16ساعت جلوگیری کرده و افراد را از کار یا رانندگی پس از پروازهای آخر شب باز دارد. بیشتر مدیران با واژه خواب بیگانه اند. پژوهش های علمی نشان داده است که مشکل چقدر جدی است. بر اساس گزارش ادراه ملی ایمنی ترافیک بزرگراه ها(تنها در ایالات متحده)، خستگی رانندگان عامل بیش از یک میلیون و سیصد و پنجاه هزار سانحه رانندگی در پنج سال گذشته بوده است. اثر کلی محرومیت از خواب بر عملکرد شناختی به خوبی آشکار شده است. بیدار ماندن بیش از 18ساعت متوالی به سرعت واکنش، حافظه کوتاه مدت و دراز مدت، توانایی تمرکز، قدرت تصمیم گیری، تحلیل ریاضیات، سرعت شناختی(Cognitive speed) وجهت یابی فضایی لطمه می زند. دو عامل کاهش زمان خواب به مدت 5تا 6ساعت درشب برای چند روز متوالی و کمبود قبلی خواب، این اثرات منفی را تشدید می کنند(ردپای محرومیت از خواب را در انواع بیماریهای جسمی هم از فشار خون بالا گرفته تا چاقی می توان جستجو کرد).

به رغم این شواهد، فرهنگ سازمانی هنوز هم به شیوه ای جنون آمیز، بی خوابی را با سرزندگی و عملکرد مطلوب اشتباه می گیرد. یک مدیر جاه طلب هشت فنجان قهوه(دومین کالای پرفروش پس از نفت در دنیا) در روز صرف می کند تا به رغم کم خوابی ناشی از 5تا6ساعت خواب شبانه، بتواند 80ساعت در هفته کار کند. مدیری که دائم در سفر به توکیو، سنت لوییس، میامی و زوریخ است، کسب و کارش را در فضایی اداره می کند که سرشار از بی خوابی و ناراحتی ناشی از مسافرت های طولانی است. چنین مدیری با پرواز آخر شب سفر می کند، بلافاصله پشت فرمان قرار گرفته و در یک شهر نا آشنا رانندگی می کند تا به جلسه مذاکره حساسی در ساعت 8صبح همان روز برسد.

افرادی مشابه موارد فوق، نه تنها خودشان بلکه گروه، سازمان و حتی عموم را در معرض خطر جدی قرار می دهند. تاکید بر برتری فرهنگ بی خوابی نه تنها غیر منطقی بلکه به شدت خطرناک است و در تقابل با مدیریت هوشمند قرار می گیرد. اگر می خواهید عملکرد خود و سازمان را افزایش دهید، باید به این موضوع اساسی بیولوژیک توجه کنید.

جدیدترین پژوهش ها درباره فیزیولوژی خواب و عملکرد شناختی چه می گویند؟

چهار عامل عمده وابسته به خواب بر عملکرد شناختی ما تاثیر می گذارند.

چنانچه این عوامل را مد نظر قرار دهیم، حفظ توانایی کارکرد مدیران با توجه به نوع کار و برنامه های مسافرتی مورد نیاز امروزه کسب و کار، چالشی اساسی به حساب می آید.

اولین عامل، در ارتباط با میل طبیعی به خواب شبانه است و به طور عمده بر اساس تعداد ساعات متوالی بیدار ماندن تعیین می شود. طی زمان بیداری در روز، تمایل بیشتر و بیشتری برای خواب در انسان ایجاد می شود. بیشتر ما تصور می کنیم کنترل خواب را به دست گرفته ایم و ما هستیم که تعیین می کنیم چه وقت به خواب رویم و کی بیدار شویم. اما حقیقت این است که هنگامی که ما خواب آلود می شویم، کنترل مغز به طور غیر ارادی از دست می رود. بر طبق کشفیات دکتر کلیف ساپر در دانشکده پزشکی هاروارد، هنگامی که فشار طبیعی برای خواب به حد کافی برسد، هزاران نورون در مرکز خواب مغز فعال می شوند. وقتی این اتفاق رخ می دهد، خواب مانند خلبانی که کنترل را به دست می گیرد، فعالیت مغز را متوقف می سازد. اگر شما در آن لحظه پشت فرمان اتومبیل باشید فقط 3تا4ثانیه کافیست تا از جاده خارج شوید.

عامل دوم که توانایی ما را در حفظ تمرکز و عملکرد شناختی(Cognitive performance)تعیین می کند، بامجموع ساعات خواب ما در طی چند روز مرتبط است. اگر شما حداقل هشت ساعت در خواب بخوابید، سطح هوشیاری شما در طی روز ثابت می ماند. اما اگر شما دچار اختلال خواب باشید یا در چند روز متوالی کمتر از هشت ساعت بخوابید، به کمبود خوابی مبتلا می شوید که کارکرد مغز را دچار مشکل می سازد. برخی از مدیران همواره جلسات خود را از سر میز صبحانه در ساعت 7صبح شروع می کنند و تا پاسی از شب به کار ادامه می دهند. بیشتر مدیران تا زمانی که از پای نیفتاده اند به بستر نمی روند و حتی اگر به شدت هم خسته باشند، نمی توانند زودتر از ساعت 2بامداد بخوابند. اگر این افراد در طی 4تا5روز به طور متوسط 4ساعت در شب بخوابند به سطحی از اختلال شناختی می رسند که معادل 24ساعت متوالی بیدار ماندن یا مصرف الکل تا سر حد مستی است. در طی ده روز، اختلال معادل 48ساعت بی خوابی خواهد بود. این امر به طولانی تر شدن سرعت واکنش، عدم قضاوت صحیح و اختلال در حل مشکلات می انجامد.

سومین عامل، مربوط به چرخه شبانه روزی بدن است که تعیین می کند چه هنگام نیمه شب و چه وقت سپیده دم است. سیستم زمان سنج و نوروبیولوژیک که به آغازگر شبانه روزی(circadian pacemaker)معروف است، به موازات و در عین حال در تقابل با میل طبیعی به خواب عمل می کند. این آغازگر چرخه شبانه روزی هنگامی قوی ترین تمایل به خواب را ایجاد می کند که ما بطور معمول از خواب بیدار می شویم و قوی ترین تمایل به بیدار ماندن را یک تا سه ساعت پیش از خوابیدن و درست هنگامی سبب می شود که میل طبیعی به خواب، به اوج خود می رسد. ما هنوز دلیل این تقابل را نمی دانیم، اما می توان حدس زد که موضوع مورد اشاره با این واقعیت در ارتباط است که بر خلاف دیگر حیوانات، ما در طی روز به دفعات چرت نمی زنیم. آغاز گر چرخه شبانه روزی می تواند این امکان را در اختیار ما قرار دهد تا در طول روز و طولانی مدت بیدار بمانیم و تمام شب را در خواب به سر بریم.

بعد ازظهرها، هنگامی که میل طبیعی به خواب در حال افزایش است، سیستم چرخه شبانه روزی به ما کمک نمی کند. معمولا در همین زمان ها است که افراد تمایل به چرت زدن یا خوردن قهوه و نوشیدنی هایی مانند سودا دارند. کافئین موجود در قهوه، به طور موقت گیرنده هایی را در مغز مهار می کند که تمایل به خواب را تنظیم می کنند. پس از آن و با گذشت ساعات بیشتری از روز، آغازگر چرخه شبانه روزی تمایل قوی تری برای بیدار ماندن ایجاد می کند. هورمون ملاتونین به عنوان تسهیل کننده خواب، امکان خوابی منظم را فراهم می آورد به نحوی که افزایش میزان آن، یک تا دو ساعت قبل از زمان معمول خواب، آغازگر چرخه شبانه روزی را مهار می کند و در نتیجه با غالب شدن میل طبیعی به خواب، می توانیم بخوابیم.

با از بین رفتن میل طبیعی به خواب در میان خواب شبانه، فعالیت چرخه شبانه روزی تا فرا رسیدن صبح افزایش می یابد و با ایجاد تمایل به خواب، ما را قادر می سازد در تمام طول شب در خواب بمانیم. با رسیدن زمان معمول بیداری، سطح ملاتونین به تدریج کاهش می یابد. به طور طبیعی دو فرآیند متقابل، به خوبی با هم در تعامل هستند؛ به نحوی که باعث حفظ هوشیاری در تمام روز و بی وقفه بودن خواب در طول شب می شوند.

عامل چهارم موثر بر عملکرد، مرتبط با اینرسی خواب(Sleep inertia) است، یعنی رخوتی که اکثر افراد هنگامی که از خواب بر می خیزند آن را تجربه می کنند. هنگامی که بیدار می شویم مغز،همانند موتور خودرو، زمانی را برای گرم شدن نیاز دارد. بخشی از مغز که مسوول تثبیت حافظه است پس از بیداری، به مدت 5تا20دقیقه خوب کار نتمی کند و چند ساعت طول می کشد تا به اوج فعالیت موثر خود برسد. اما اگر در هواپیما به خواب برویم و خدمه پرواز ناگهان به هنگام فرود ما را بیدار کنند، ممکن تازه پی از رسیدن به باجه گمرک متوجه جا گذاشتن لپ تاپ و گذرنامه خود شویم. به طور طبیعی وقفه ای بین بیدار شدن  از خواب و فعالیت کامل مغز وجود دارد؛ به این دلیل است که هرگز نمی خواهیم بلافاصله پس از بیدار شدن، تصمیم مهمی اتخاذ کنیم.این موضوع بیشتر برای پرستاران ملموس است که مجبورند پزشکان را نیمه شب از خواب بیدار کرده و در مورد بیماران راهنمایی بخواهند.

آیا با افزایش سن، خوابیدن دشوار تر می شود؟

هنگامی که چهل سالگی را پشت سر می گذاریم، نسبت به زمان جوانی، خواب ما از بخش های مجزای بیشتری تشکیل می شود و مزاحمت هایی نظیر سر و صدای محیط خارج و دردهای ناشی از افزایش سن، ما را آسان تر از خواب بیدار می کنند. عامل دیگری که با بالا رفتن سن زیاد می شود، خطر اختلالات خواب است که بیماریهایی چون سندرم پاهای بی قرار، بی خوابی و آپنه تنفسی را شامل می شود.

همچنین بیشتر افراد با بالاتر رفتن سن دچار افزایش وزن می شوند. جالب اینکه محدودیت طولانی مدت خواب، اشتها و میزان هورمون های مرتبط با استرس را افزایش می دهد؛ و در عین حال توانایی فرد را برای سوزاندن گلوکز کاهش داده، تولید هورمون گرلین را افزایش می دهد. افزایش این هورمون به زیاد شدن ولع افراد برای مصرف کربوهیدرات ها و قندها و در نتیجه چاق تر شدن آنها می انجامد که در واقع خطر آپنه تنفسی را بالا می برد و سیکل معیوبی ایجاد می کند. برخی از پژوهشگران معتقدند همه گیری چاقی در ایالات متحده و دیگر نقاط جهان ممکن است در ارتباط با کم خوابی طولانی مدت باشد. علاوه بر این، تنفس غیر طبیعی ناشی از اختلالات خواب، خطر فشار خون و بیماریهای قلبی را افزایش می دهد، چرا که در طی شب به دفعات اکسیژن رسانی به قلب قطع می شود.

وقتی پا به سن می گذاریم، محدوده چرخه شبانه روزی که در طی آن می توانیم خوابی بی وقفه داشته باشیم، کوتاه تر می شود. به همین دلیل است که هنگامی که مسن تر می شویم، مسافرت با هواپیما به اقصی نقاط جهان می تواند طاقت فرسا باشد. همچنین تلاش برای به خواب رفتن در زمانی که از لحاظ بیولوژیک روز به حساب می آید و نامناسب ترین مرحله چرخه شبانه روزی برای خواب است، به مراتب دشوار تر می شود. بنابراین اگر با پرواز ساعت 7شب از نیویورک به لندن مسافرت کنید، به طور معمول نیمه های شب به وقت نیویورک(هنگامی که میل طبیعی به خواب بسیار قوی است) به لندن می رسید، در حالی که به وقت محلی(لندن) 5صبح است. مواجهه با نور روز به عنوان تنظیم کننده اصلی چرخه شبانه روزی سبب می شود بیشتر خود را از نظر زمانی در هاوایی حس کنید تا لندن. در این شرایط بدترین کار ممکن، قرار گرفتن پشت فرمان و رانندگی به سوی محل جلسه ای است که باید در آن با هوش و حواس ساعت 3یا4صبحی خود، افراد شرکت کننده را تحت تاثیر قرار دهید، البته اگر در راه اتومبیل خود را به درختی نکوبیده باشید و بتوانید خود را به جلسه برسانید. چهارده یا پانزده ساعت بعد، هنگامی که تلاش می کنید ساعت 11شب به وقت محلی به خواب روید، خواب بی وقفه ای در طی شب آرزویی دست نیافتنی خواهد بود.

محرومیت از خواب بسیار جدی تر از آن است که بیشتر مدیران می اندیشند

رفتار مدیرانی که با کار یا رانندگی در حالتی خواب آلود، خود یا دیگران را در معرض خطر قرار می دهند به اندازه کافی اشتباه است و توقع رفتاری این گونه از کارکنان، بی مسولیتی محض، از اینکه فرهنگ کار و جامعه معاصر بی خوابی را به این شدت ستایش می کند، شگفت آور است. اکنون می دانیم که24ساعت بی خوابی یا یک هفته خواب شبانه به مدت 4تا5ساعت، اختلالی برابر با اثر یک دهم درصد الکل در خون ایجاد می کند. ما این فرد را نه تنها یک کارمند نمونه نمی دانیم بلکه او را یک دائم الخمر به حساب می آوریم و از سوی دیگر چنین فردی را می ستاییم که با پر کاری، خواب را بر خود حرام می کند. بی خوابی واقعا شبیه مستی است، چرا که در دو حالت فرد از مختل شدن عملکرد خود آگاهی ندارد. علاوه بر این، کم شدن بازدهی کاری افراد، به پدیده حضور فیزیکی در سر کار دامن می زند که بار اقتصادی سنگینی به کسب و کار تحمیل می کند. محرومیت از خواب فقط یک خطر تهدید کننده سلامت فردی محسوب نمی شود بلکه سلامت جامعه را نیز تهدید می کند. برای نمونه می توان به خطر آسیب های شغلی و خستگی رانندگان اشاره کرد. یک تیم پژوهشی در مطالع ای، انترن هایی را که طبق برنامه ای زمانبندی شده باید به مدت 24ساعت مداوم در بیمارستان کار می کردند، تحت بررسی قرار دادند و متوجه شدند که شانس مجروح شدن انترن ها با سوزن یا چاقوی جراحی، خطر تصادفات رانندگی و حوادث نزدیک به وقوع به ترتیب 460،168،61 درصد افزایش یافته است.سالانه در ایالات متحده، رانندگان خواب آلود مسئول یک پنجم حوادث رانندگی و 8000مورد مرگ هستند. تخمین زده می شود که روزانه 80هزار راننده پشت فرمان به خواب می روند که 10درصد آنها از جاده خارج شده، هر2دقیقه یکی از آنها دچار سانحهمی شود و انسان های بی گناه بی شماری در این میان آسیب می بینند.

رفتار مدیرانی که با کار یا رانندگی در حالتی خواب آلود، خود یا دیگران را در معرض خطر قرار می دهند به اندازه کافی اشتباه است و توقع رفتاری این گونه از کارکنان، بی مسئولیتی محض.

در حال حاضر قانونی در ایالت نیوجرسی به اجرا گذاشته شده است که در تصادفات رانندگی منجر به مرگ، چنان چه راننده بیش از 24ساعت نخوابیده باشد. متهم به قتل عمد در هنگام رانندگی می شود.

محرومیت از خواب کارکنان، خطرات دیگری را نیز برای سازمان به ارمغان می آورد. مدیران ارشد، کارکنان را به هنگام کم خوابی به کارهایی می گمارند که چنان چه درست بیاندیشند، اجازه انجام آن را به آنها نمی دهند. در تمام دنیا افراد را وا می دارند تا به هنگام خستگی شدید با ماشین آلات سنگین و خطرناک کار کنند و یا در مکان ها و ساختمان های مهم نگهبانی دهند. مدیران با تجربه، به هنگام کم خوابی کارهایی می کنند که در زمان استراحت کافی، تجربه شان هرگز اجازه انجام آنها را نمی دهد. مثلا ممکن است از دست کارکنان شان به خشم آیند، تصمیمات نادرستی اتخاذ کنند که آینده سازمان شان را تحت تاثیر قرار دهند و در مقابل همکاران، مشتریان، مطبوعات یا شرکای خود، حرف های نامربوط بزنند.

 

 

کمبود خواب، دشمن عملکرد- قسمت دوم

سازمان هاچگونه باید با مشکل بی خوابی رو به رو شوند؟

مدیران ارشد همان گونه که قبلا استعمال دخانیات یامزاحمت های جنسی را مورد توجه قرار داده اند باید انتظارات رفتاری شان را تصحیح کنند و سیاست هایی را درباره خواب در سازمان به اجرا گذارند. مهم این است که سیاستی در مورد محدود کردن ساعات کار داشته باشیم و مطلوب این است که بیش از 12ساعت کار بی وقفه انجام نشود و در حالات استثنایی بیش از 16ساعت به طول نیانجامید. همچنین در24ساعت، باید حداقل 11ساعت استراحت مداوم در نظر گرفته شود. علاوه بر این، برنامه های کاری کارکنان نباید از 60ساعت در هفته تجاوز کند و یا اجازه داشته باشند بیش از 80ساعت در هفته کار کنند.

برنامه های کاری کارکنان در شیفت شب یا شیفت های اضافه نباید از 4یا5روز متوالی فراتر رود و به طور قطع نباید بیش از 6روز متوالی باشد.

کارکنان باید حداقل یک روز هفته را استراحت کنند و مطلوب این است که این استراحت 2روز متوالی باشدتااز کمبود خواب جلوگیری شود.

امروزه، مدیران سعی می کنند تا برای این پرکاری کارکنان شان دلیل متطقی بتراشند. موضع آنها این است که اگر کارکنان شان اضافه کاری نکنند به هر حال وقت خودشان را به بطالت خواهند گذراتد و از این فرصت برای استراحت استفاده نخواهند کرد. این امر ممکن است در مورد برخی افراد صادق باشد، ولی دلیل نمی شود که مدیران، کارکنان را مجبور کنند بیش از صد ساعت در هفته کار کنند و هیچ وقتی برای استراحت و خواب کافی نداشته باشند. البته گاهی مواردی پیش می آید که برخی افراد مجبور می شوند تا 16ساعت هم کار کنند، برای مثال نگهبان شیفت شب تا پست خود را به نفر بعدی تحویل ندهد، نمی تواند محل کار خودرا ترک کند. بنابراین، ما باید از قبل موارد خاص را پیش بینی کنیم.

مثلا کارمند خسته و خواب آلود را به خانه برسانیم.

امروزه حتی برای مدیران سازمان ها هم باید سیاست هایی وجود داشته باشد.به عنوان مثال،مدیران از پروازهای آخر شب که به شدت خواب را مختل می کند، استفاده نکنند. در شرایطی که فردی مجبور است برای انجام کاری، شبانه به کشور دیگری سفر کند، باید به وی اجازه داده شود تا قبل از اینکه ماموریت خود را انجام دهد، حداقل یک روز استراحت کند. البته این امر نیازمند یک برنامه ریزی صحیح است ولی نتایج آن، ارزش وقت صرف شده را دارد، زیرا فرد مذکور با کارایی بسیار بالاتری در جلسه مهم روز بعد حاضر خواهد شد. سازمان ها نباید تحت هیچ شرایطی به افرادی که شبانه سفر کرده اند، اجازه دهند که پس از رسیدن به مقصد، خودشان رانندگی کنند. حداقل باید امکاناتی مانند تاکسی، آژانس و یا سرویس های رفت و برگشت را در اختیار این افراد قرار دهند.

سازمان ها نباید تحت هیچ شرایطی به افرادی که شبانه سفر کرده اند، اجازه دهند که پس از رسیدن به مقصد، خودشان رانندگی کنند.

سازمان ها می توانند از روش های دیگری جهت ترغیب کارمندان خود برای داشتن برنامه خواب مناسب استفاده کنند. برنامه های آموزشی درباره خواب، سلامت و ایمنی ضروری به نظر می رسند. کارمندان باید عادت کنند که هر شب به مقدار کافی بخوابند و اتاق خوابی تاریک و ساکت و خالی از وسایل الکترونیکی مزاحم مانند تلوزیون، کامپیوترهای جیبی و مانند آنها داشته باشند. همچنین باید از اثرات مضر الکل و قهوه بر خواب کاملا آگاه شوند. فردی که دچار کم خوابی است باید بداند که مصرف الکل تنها باعث بدتر شدن شرایط می شود، یعنی نه تنها عملکرد را به شدت کاهش و میل به خواب را افزایش می دهد، بلکه باعث مختل شدن  خواب هم می شود. در ضمن، سازمان ها باید سالانه برنامه هایی را جهت بررسی اختلالات ناشی از کمبود خواب اجرا کنند، تا بدین وسیله افرادی را که ممکن است در خطر باشند، شناسایی کنند. به عنوان مثال، در سال گذشته از طریق اینترنت پژوهشی انجام شد که بوسیله آن هر مامور قضایی ایلات متحده می توانست بفهمد که آیا مبتلا به بیماری هایی مانند آپنه خواب، سندرم پاهای بی قرار، حمله خواب و یا سایر اختلالات هست یا خیر؟

آن دسته افرادی که پس از بررسی پاسخ هایشان در گروه پر خطر قرار می گرفتند، جهت درمان به متخصصانی که مورد تایید انجمن طب خواب امریکا هستند، اجرا می شدند.

در انتها، توصیه می کنیم سرپرستان هم تحت آموزش های مدیریت خواب و خستگی ناشی از کار زیاد قرار گیرند، تا بتوانند عادت به خواب کافی را در خود ایجاد کنند. همه باید قبول کنند که خواب، یک مسئله کاملا جدی است. هم مدیران و هم کارکنان وظیفه دارند شرایطی را فراهم کنند که همگی سرحال و شاداب سر کار خود حاضر شوند.

اجرای این قوانین در برنامه های فردی و سازمان ها، اگرچه غیر ممکن نیست ولی سخت به نظر می رسد. همان طور که هر مسافر هواپیمایی انتظار دارد که خلبان قبل از پرواز الکل مصرف نکند، همگی بر این باور هستیم که هیچ راننده ای نباید الکل خونش در هنگام رانندگی در بزرگراه بیش از حد مجاز باشد. امروزه اکثر مدیران به خوبی بر اهمیت این نکته واقفند که کمبود خواب چه اثر سویی بر عملکرد فردی و در نتیجه کل سازمان دارد. از این رو یک برنامه خواب مناسب، استراتژی کسب و کار هوشمندانه ای است. اکثر افراد بر این باورند که با نخوابیدن هم وقت بیشتری دارند و هم کارایی بالایی، در حالی که قضیه کاملا بر عکس است. اگر فردی از استراحت کافی برخوردار باشد، هیچ وقت وسط یک جلسه مهم با مشتریان خود چرت نمی زند. خواب کافی باعث می شود تا فرد ساعات بیشتری از روز را به کار مفید اختصاص دهد و تمام هوش و خلاقیت خود را به کار بگیرد.

مصرف داروهای خواب آور یا داروهای کاهش دهنده میل به خواب

استفاده از این داروها فقط هنگامی مجاز است که پس از بررسی های دقیق مشخص شود که فرد مبتلا به بی خوابی و یا پر خوابی در طول روز است. اکثر بیماران فکر می کنند که یک راه حل قطعی برای معالجه بی خوابی وجود دارد و پزشکان نیز به راحتی و تنها به درخواست خود بیماران، داروهای خواب آور تجویز می کنند. دلایل بی خوابی کاملا مشخص نیستند و باید به دقت مورد بررسی قرار گیرند. دلایل بی خوابی فرد می تواند ناشی از مصرف کافئین زیاد، بی برنامه گی، اضطراب و افسردگی، مشکلات جسمی مانند آرتریت، مصرف برخی داروها و غیره باشدو تنها یک پزشک متخصص طب خواب با تجربه می تواند دلیل اصلی بی خوابی را تشخیص دهد. مثلا یک بار یک استاد دانشگاه از بی خوابی مزمن شکایت داشت، پس از بررسی مشخص شد که ایشان در طول روز بیش از 20فنجان قهوه استفاده می کرد، جالب اینجا است که خود وی نیز متوجه نشده بود که این مقدار قهوه استفاده می کند و کاملا از اثر مضر کافئین بر فرآیند خواب بی اطلاع بود. تجویز داروی خواب آور بدون اطلاع از دلیل واقعی بی خوابی وی اشتباه محض بود.

به هر حال به نظر می رسد که راه حل قطعی دارویی برای درمان بی خوابی وجود ندارد. "رفتار درمانی شناختی" یا (Therapy Cognitive Behavioral) به افراد کمک می کند تا رفتارها و افکاری را که باعث شب زنده داری آنها می شود، شناخته و تغییر دهد.

روشی هایی برای بیدار ماندن بیشتر در شب

گرچه هیچ چیز نمی تواند جای خواب را بگیرد، روش هایی وجود دارد که می توان برای حفظ عملکرد به طور موقت به کار گرفت تا پس از اتمام کار با خیال راحت به بستر رفت. معمولا مدیران می توانند با نوشیدن قهوه که شایع ترین راه بیدار ماندن است، به کار خود ادامه دهند. چرت زدن روش بسیار مناسبی برای بازیابی عملکرد است، و اگر کوتاه مدت باشد مثلا کمتر از نیم ساعت، فرد پس از بیداری احساس شادابی بیشتری خواهد داشت. قرار گرفتن در محیط های  جدید و دلنشین هم می تواند به هوشیار ماندن فرد کمک کند. ورزش و تحرک، سر پا ایستادن و مواجهه با نور شدید هم می تواند بسیار کمک کننده باشد. بشر فوق العاده به نور حساس است. البته رنگ نور هم از اهمیت زیادی برخوردار است. قرار گرفتن در نور آبی با طول موج کوتاه تر، تولید ملاتونین در بدن را مهار می کند و به ما کمک می کند حتی در زمانی که از لحاظ بیولوژیک شب به حساب می آید، بیدار بمانیم.

به عنوان مثال، برای افزایش هوشیاری و تنظیم ساعت بیولوژیک، نگاه کردن به آسمان آبی بسیار موثر تر از نگاه کردن به چمن سبز است.

با وجود اینکه تمام موارد نامبرده به یک مدیر کمک می کند  تا در مواقع ضروری بیدار بماند، اما وی نباید در هنگام محرومیت از خواب رانندگی کند،حتی اگر با خوردن یک فنجان قهوه و یا قدم زدن زیر نور آفتاب، به طور موقت احساس سر حالی کند.

پژوهشگران بر اساس آخرین کشفیات درباره چرخه خواب، به نگرش جدیدی درباره نقش ویژه خواب در سلامت و عملکرد افراد دست یافته اند. برای مثال، شواهد روز افزونی وجود دارد که خواب به عملکرد ایمنی، تقویت حافظه، یادگیری و عملکرد اعضا کمک میکند. برخی از پژوهشگران در این باورند که شاید خواب، حلقه گمشده زنجیره سلامت، ایمنی و بهره وری باشد. یکی از آخرین پژوهش ها به دنبال یافتن ارتباط بهره وری با خواب و مزایای استراحت کوتاه مدتی است که پژوهشگران خواب آن را "چرت نیروبخش" می نامند(منظور 20دقیقه خواب نیمروزی است که قادر است مشکلات مرتبط با کمبودهای قبلی خواب را برطرف سازد).

چرت زدن در یک روز تعطیل لذتی کوچک اما فوق العاده آرام بخش است، گرچه این موضوع در مورد چرت زدن پشت میز اداره صدق نمی کند- به ویژه اگر یکی از همکارانتان سرزده وارد اتاق شود- اما گاهی خستگی مفرط، فرد را از پای در می آورد. آمار گیری در مورد وضعیت خواب در امریکا که توسط بنیاد ملی خواب در سال 2008 انجام گرفت، نشان داد که قریب به یک سوم بزرگ سالانی که حداقل 30 ساعت در هفته کار می کنند، بر سر کار خود به خواب رفته و یا به شدت احساس خواب آلودگی می کنند، رفتاری که کارفرمایان به شدت با آن برخورد می کنند. آیا کارفرمایان باید مسئله را کمتر جدی بگیرند؟ شاید در اقتصاد مبتنی بر دانش که بر پایه های ذهن های هوشیار استوار است، چند لحظه چشم بر هم گذاشتن می تواند برای کسب و کار مفید باشد.

گزارش منتشر شده توسط آکادمی ملی علوم در سال 2009 نشان داد که چرت زدن همراه با REM (یا خواب دیدن) باعث ارتقاء توانایی افراد در ترکیب اطلاعات ناپیوسته برای رسیدن به راحل های خلاقانه می شود، همچنین مطالعات بسیاری نشان داد که خوابیدن باعث ارتقای حافظه می شود. اگر پس از به خاطر سپردن یک فهرست لغات، چرتی بزنید نسبت به زمانی که بدون خوابیدن این کار انجام دهید، لغات را بهتر به خاطر خواهید آورد. حتی چرت های بسیار کوتاه شش دقیقه ای(بدون احتساب زمان به خواب رفتن که به هنگام خستگی زیاد به طور معمول 5دقیقه طول می کشد) تاثیر گذار هستند. من و همکارانم شواهدی به دست آوردیم که نشان می دهد پردازش مهم حافظه در زمان خواب و در طی مرحله هیپنگوژیک(hypnogogic) صورت می گیرد، زمانی که به نظر می رسد مغز، خاطرات مربوط به مشکلات حل نشده را به منظور انجام پردازش های بعدی شناسایی و مشخص می کند. همچنین پی برده ایم که چرت زدن می تواند به افراد در جداسازی بخش های مهم اطلاعات جدید از سایر جزئیات بی اهمیت کمک کند، و همچنین خواب دیدن باعث بهبود در کشف ارتباطات بین لغاتی که ارتباط کمی با هم دارند، می شود؛ دلیل محکمی که نشان می دهد چرت زدن باعث سرازیر شدن ایده های خلاقانه به ذهن می شود.

هنگامی که خواب آلود هستید، مطمئنا برخی از مهارت های خاص کاهش پیدا می کنند، مانند قدرت تمایز بصری که در تشخیص دادنآن چه می بینیم، نقش دارد، در طول روز کاهش پیدا می کند. سی دقیقه چرت زدن مانع از کاهش سوخت و ساز بدن شده و همچنین خوابیدن به مدت 60تا90دقیقه همراه با خواب دیدن، قدرت تشخیص بصری را افزایش می دهد. شواهد به دست آمده از آزمایش های دقیق و پیچیده و شرایط طبیعی نشان می دهد که خوابیدن به تقویت حافظه، یادگیری و قدرت ذهنی کمک می کند. به طور مثال، در مطالعه اخیری که در نیوزلند انجام شد، مشخص شد که اگر کارکنان شیفت شب برج مراقبت به طور برنامه ریزی شده، به مدت40دقیقه در طول شیفت خود بخوابند، در آزمایش های هوشیاری و عملکرد، نتایج بهتری کسب می کنند. مثال دیگر این که مشاور و استاد بازنشسته دانشکده بازرگانی هاروارد که در یکی از سفرهای هوایی خود با وی آشنا شدم اذعان کرد که چس از رایزنی های متعدد با مدیراناجرایی متوجه شد که کارآمدترین روش برای دسته بندی افکارش این است که پس از فراهم کردن قلم و کاغذ به خوای فرو رفته و منتظر شود تا راه حل به ذهنش خطور کند.

یک سازمان چگونه می تواند برنامه چرت زدن در محل کار را به اجرا درآورد؟ برخی سازمان ها اتاق چرت زدن دارند، برخی نیز مانند گوگل کابین های چرت زدن(nappods)دارند که مانع از رسیدن صدا و نور به فرد می شود. مسئولان گوگل می گویند این کابین ها جزئی از برنامه و سیاست انعطاف پذیر سازمان به شمار می روند، افراد هر طور که راحت هستند، کار می کنند. اگر این برنامه گران به نظر می رسد می توان برنامه خواب در محل کار را بدون خرج کردن حتی یک ریال نیز پیاده کرد. فقط کافیست اعلام کنید هرکس می خواهد می تواند یک چرت کوتاه بزند، چرا که خواب بازدهی افراد را افزایش می دهد. این برنامه را در یکی از بخش های خود به اجرا درآورده و نتیجه را مشاهده کنید. در کنار صرف میلیون ها دلار برای اجرای برنامه های افزایش عملکرد، انجام این آزمایش کوچک و ارزان ارزشش را دارد.

تازه های خواب

پیشرفت های روزافزون در علم خواب این فرصت را در اختیار ما قرار می دهند که هر چند وقت یکبار، بازبینی کلی در تمام زمینه ها از عادات فردی گرفته تا سیاست های کلان جامعه انجام دهیم. نمونه هایی از این پژوهش ها نشان داده است که حتی یک چرت کوتاه به ارتقاء حافظه و مهارت های حل مشکلات کمک می کند. بنابراین، با توجه به فواید بالقوه در افزایش عملکرد و کارایی، کارکنان خود را تشویق کنید تا در طول روز چند دقیقه ای چشم بر هم گذارند.

پیشرفت ها را با هم مرور می کنیم:

نیروی کار فردا هم اکنون به خواب نیاز دارد.

کسب و کار، نیازمند نیروی کار آموزش دیده است و بر خلاف تصور، مدارس در این زمینه خوب عمل نمی کنند.

شروع به کار مدارس به طور معمول از ساعت 7:20دقیقه است که رشد نورولوژیک و سلامت نوجوانان را به خطر می اندازد. سیستم تعادلی بدن نوجوانان متفاوت از بزرگسالان است و خواب در بیشتر آنها فاز تاخیری دارد، چرا که ملاتونین حدود ساعت 11شب ترشح می شود که یک ساعت دیرتر از بزرگسالان است. دانش آموزانی که سرانجام نیمه شب به خواب می روند و 6صبح بیدار می شوند، دچار کمبود خواب مزمن می شوند که توانایی آنان را برای یادگیری مختل می سازد و سبب می شود خود و دیگران را در جاده ها در معرض خطر قرار دهند. در ایالات متحده، پژوهشگران و مدافعان نظریه خواب کافی در حال بحث و گفتگو با مدارس، انجمن ها و مدرسان هستند تا با تغییر ساعت شروع به کار مدارس، دانش آموزان بتوانند بیشتر بخوابند.

سیستم های هشدار خواب آلودگی در خودرو

قرار است در آینده بسیار نزدیک خودروهای مجهزی به بازار عرضه شود که رانندگان خواب آلود را از خوابیدن پشت فرمان باز می دارند. برخی از آنها به دوربین هایی مجهزند که حرکات چشم رانندگان را پایش می کنند و یا با حسگرهایی فشار وارده به فرمان از سوی راننده را اندازه می گیرند و به هنگام بسته شدن پلک ها و یا کاهش فشار به فرمان، سیستم هشدار دهنده را فعال می کنند. در سال2005، کمپانی های فورد و ولوو اعلام کردند که در حال کار بر روی سیستمی با نام "Driver Alert"هستند. این سیستم شامل دوربینی است که فاصله بین خودرو و نشانگرهای سطح جاده را اندازه می گیرد و در صورت انحراف راننده از مسیر، سیستم به صدا در می آید و یک جمله هشدار دهنده بر روی داشبورد ظاهر می شود. اداره ملی ایمنی ترافیک بزرگراهای امریکا رویکرد دیگری را با ساخت بزرگراهای "هوشمند" در پیش گرفته است. این بزرگراه ها به حسگرهای ویژه ای مجهزند که به طور مداوم مسیر فرضی حرکت خودرو و سرعت آن را کنترل می کنند.

 

 

ترجمه:دکتر پیام طریقی و سوادا مارکاریان

نویسنده : پرستاران بهشتی در ساعت ٦:٥۱ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٥ امرداد ،۱۳٩۱
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس



دستورالعمل تزریقات ایمن (Safety Injection Guideline)

هر سال تزریقات غیر ایمن موجب حدود ۱۶- ۸ میلیون ابتلا به هپاتیت B، ۵ – ۲ میلیون ابتلاء به هپاتیت C و ۱۶۰- ۸۰ هزار موردHIV می‌گردد. همچنین بیماریهای انگلی ماننـد مالاریـا، عفونتهای باکتریال نظیر آبسه‌ها و عفونت‌های قارچی نیز در اثر تزریقات غیرایمن اتفاق می‌افتند.

 ندرتاً بعضی از عفونت‌ها ممکن است تا سالها نامشخص باقی بمانند. سازمان جهانی بهداشت تخمین می‌زند در سال ۱۲ میلیارد تزریق انجام می‌شود که ۵۰ درصد آنها غیرایمن هستند، ۹۵درصد تزریقات به‌منظور درمان انجام می‌گیرد و در حدود ۹۵ – ۲۵ درصد بیماران سرپایی حداقل یک تزریق دریافت می‌کنند. بسیاری از تزریقات ممکن است غیرضروری بوده و یا بی‌تأثیر باشند.

هدف و راهکارهای برنامه عملیاتی تزریقات ایمن :‌

هدف :

اطمینان از ارائه ایمن تزریقات و دفع مناسب ضایعات تزریق در کشور.

راهکارها :

-       تأمین و توزیع سرنگAD  * (Auto Disable)یا خود ایستا برای کلیه مراکز واکسیناسیون

-       تأمین و توزیع Safety Box برای کلیه مراکز واکسیناسیون

-       ایجاد هماهنگی‌های برون بخشی در جهت دفع ایمن ضایعات

-       ایجاد هماهنگی‌های درون بخشی برحسب نیاز

-       سوزاندن کلیه ضایعات در مراکز شهری در زباله سوز

-       سوزاندن کلیه ضایعات در مناطق روستایی در گودال‌ها یا کوره‌های محلی

-       آموزش پرسنل

-       آموزش و اطلاع رسانی به جامعه

بیان سیاست (Policy Statement) :

برنامه گسترش ایمنسازی که در سال ۱۳۶۳ در کشور آغاز گردید، برای اطمینان از حفظ سلامت کودکان استفاده از سرنگ و سرسوزن یکبار مصرف را به‌عنوان یکی از مهمترین اجزاء تزریقات ایمن توصیه نمود. با رعایت اصول ایمنی تزریقات، بخصوص در خدمات ایمنسازی والدین اطمینان خاطر می‌یابند تا کودک خود را برای ایمنسازی به مراکز بهداشتی درمانی بیاورند. WHO، یونیسف و UNFPA در بیانیه مشترکی تأکید می‌کنند که سرنگهای AD تجهیزات انتخابی مطمئن برای تزریق واکسن در ایمنسازی جاری و بسیج‌های ایمنسازی است. لذا به‌منظور افزایش ایمنی تزریقات در خدمات ایمنسازی، از ابتدای سال ۱۳۸۳ بر استفاده از سرنگ   AD تأکید شـده و علاوه بر آن اسـتفاده از وسایل جمع‌آوری سرنگ و سرسـوزن یعنیSafety Box نیز در خدمات ایمنسازی توصیه شده است. برای امحاء وسایل و ضایعات حاصله از خدمات ایمنسازی (سرنگ و سرسوزن) روش سوزاندن توصیه می‌شود.

۱٫  به توضیح در مورد سرنگ AD در صفحه ۱۰ توجه فرمائید.

کلیات تزریقات ایمن :‌

تزریقات یکی از روش‌های شایع در تجویز فرآورده‌های دارویی می‌باشد که درصورت عدم رعایت موازین توصیه شده خطرات بالقوه و بالفعلی را بر ارائه کنندگان، مصرف کنندگان خدمت و نیز جامعه اعمال می‌نماید. ایمنی تزریقات با تکیه بر چهار محور بنیادی ذیل تأمین می‌گردد:

۱- کاهش رفتار پرخطر کارکنان بهداشتی درمانی به‌منظور پیشگیری از جراحات ناشی از وسایل تیز و برنده آلوده ؛

۲-  افزایش سطح ایمنی کارکنان در حین کار با وسایل تیز و برنده درمانی ؛

۳- جمع آوری، نگهداری، انتقال و دفع مناسب و بهداشتی زباله‌های آلوده و پرخطر ؛

۴- تغییر رفتار و نگرش افراد جامعه و پزشکان نسبت به مقوله تقاضا و تجویز دارو به ‌روش تزریقی.

۱)     کاهش رفتار پرخطر کارکنان بهداشتی درمانی

الف) ارتقاء سطح آگاهی و مهارت شاغلین حرف پزشکی، پرستاری، امور تشخیصی، خدمات‌درمانی، ‌گروههای خدماتی پشتیبان، به منظور پیشگیری از بروز جراحات ناشی از سرسوزن و سایر وسایل تیز و برنده امری ضروری است. بنابراین کارکنان بهداشتی درمانی بایستی در خصوص چگونگی پیشگیری از صدمات ناشی از وسایل مزبور و نیز اقدامات درمانی و پیشگیرانه اولیه به‌صورت مداوم آموزش ببینند.

ب) تشکیل پرونده بهداشتی و واکسیناسیون رایگان علیه هپاتیت ب برای افراد ذیل الزامی است. کلیه کارکنان بهداشتی درمانی در واحدهایی که کارکنان الزاماً‌ با توجه به نوع وظایف محوله، اقدامات پرخطر دارند مانند واکسیناتورها، بخش‌های ویژه، اطاق عمل اورژانس، ‌کلینیک‌های تشخیصی، واحدهای پاتولوژی، اتوپسی، R‌CS، مراکز جراحی محدود و واحدهایی که انتقال خون انجام می‌دهند و یا کارکنانی که روش‌های درمانی تهاجمی را انجام داده و یا درتماس با خون، سرم و سایر ترشحات آلوده بیماران می‌باشند و نیز کلیه دانشجویان پزشکی، پرستاری و مامایی.

۲) افزایش سطح ایمنی کارکنان درحین کار با وسایل

تیز و برنده درمانی

با توجه به احتمال آلودگی کارکنان بهداشتی درمانی از طریق انجام اقدامات پرخطر که گاهی منجر به فرو رفتن سوزن در دست می‌شود قویاً توصیه می‌شود:

الف) ابزارهایی که ایمنی وسایل تیز و برنده را تضمین می‌کـند نظیر Safety Box و فورسپس جهت جدا نمودن تیغ جراحی از Scalples در دسترس کاربران ابزارهای پرخطر قرار گیرد.

ب) وسایل حفاظتی مناسب نظیر دستکش، گان غیرقابل نفوذ بـه آب و ترشحات، پیش‌بند پلاستیکی، ماسک و عینک محافظ جهت استفاده کارکنان بهداشتی درمانی متناسب با وضعیت بیمار و روش‌های درمانی در دسترس باشد.

ج) در سایر واحدهای تزریقات نیز همانند واحدهای ایمنسازی از سرنگهای AD استفاده شود.

۳) جمع آوری، نگهداری، انتقال و دفع مناسب و بهداشتی زباله‌های تیز و برنده

الف) قویاً‌ توصیه می‌شود سرسوزن و سایر اشیاء تیز و برنده مصرفی (‌آنژیوکت، بیستوری، لانست، اسکالپ وین، ویال‌های شکسته و …) بلافاصله پس از مصرف در ظروف جمع‌آوری ایمن (Safety Box) جمع‌آوری شده و ترجیحاً‌ سوزانده و یا به نحو مطلوب دفع گردند.

ب) ضروری است ظروف جمع‌آوری، مستحکم، غیرقابل نفوذ، مقاوم به پارگی و از حجم کافی و ابعاد مناسب برخوردار باشند.

ج) لازم است به‌منظور پیشگیری از جراحات ناشی از وسایل تیز و برنده ظروف جمع‌آوری ایمن به تعداد کافی و با ابعاد گوناگون در دسترس ارائه دهنده خدمت در کلیه واحدهای ذیربط قرار داشته باشد.

د) استفاده از برچسب هشداردهنده بر روی ظروف جمع‌آوری با مضمون «احتمال آلودگی با اشیاء تیز و برنده عفونی»‌ به‌منظور جلب توجه کارکنان بهداشتی درمانی الزامی است.

هـ) به‌منظور پیشگیری از سرریز شدن وسایل دفعی، درصورتی که حداکثر ۴/۳حجم ظروف مزبور پرشده باشد ضروری است درب ظروف به نحو مناسبی بسته شده و دفع شوند.

و) وجود ظروف جمع‌آوری ایمن (Safety Box) در کلیه واحدهای بهداشتی درمانی اعم از خصوصی و دولتی الزامی بوده، و باید توسط واحدهای نظارت بر درمان پیگیری شود.

۴) تغییر رفتار و نگرش اجتماعی

الف) آموزش : ضروریست به‌منظور تعدیل تجویز دارو به ‌روش تزریقی، با توجه به موارد ذیل ایمنی تزریقات در برنامة آموزش مداوم جامعة ‌پزشکان قرار گیرد.

از تجویز دارو به روش تزریقی تا زمانی که دارو به دیگر اشکال از جمله خوراکی موجود باشد، حتی الامکان اجتناب گردد،‌ ترجیحاً‌ زمانی از روش تزریقی به جای سایر روشها استفاده شود که بیمار قادر به مصرف داروهای خوراکی نبوده، بیهوش و یا دچار اختلالات گوارشی باشد یا با توجه به وضعیت بالینی بیمار نتایج درمانی مطلوب ناشی از جذب سریع دارو مورد انتظار باشد.

ب) به‌منظور کاهش تقاضای بیماران ارتقاء سطح آگاهی جامعه درخصوص خطرات بالقوه ناشی از مصرف دارو به‌روش تزریقی، بایستی در برنامه ریزیهای آموزشی دانشگاه قرارگیرد.

ج) برگزاری دورة‌ آموزشهای توجیهی جهت کادر خدماتی پشتیبانی و سایر گروههای بهداشتی درمانی ضروری می‌باشد.

د) تمام پرسنل بهداشتی درمانی آموزش لازم برای اصلاح نگرش جامعه در خصوص تقاضای بی‌مورد داروی تزریقی و عوارض احتمالی تزریقات، دریافت نمایند.

تزریقات غیرایمن

 

تزریقات غیر ایمن شامل :‌

·       روش غلط تزریق ؛

·       محل نامناسب تزریق ؛

·       داروی ناصحیح ؛

·       حلال غلط ؛

·       دز غلط دارو ؛

·       دسترسی افراد جامعه به سرنگ و سرسوزن استفاده شده (امحاء ناصحیح).

تزریقات ایمن یعنی تهیه و تأمین وسایل و تجهیزات و آموزش‌هائی برای ارائه خدمت تزریق به افراد جامعه به‌صورتی که ایمنی فرد خدمت گیرنده، خدمت دهنده و جامعه فراهم شود.

یک تزریق ایمن به گیرنده خدمت آسیب نمی‌رساند و تزریق کننده را در معرض هیچ خطری قرار نمی‌دهد و باعث تجمع ضایعاتی که خطر برای جامعه داشته باشد نمی‌گردد به عبارتی:‌

الف) استفاده از سرنگ AD در تزریقات ؛

ب) استفاده از Safety Box برای جمع‌آوری سرنگ و سرسوزن مصرفی ؛

ج) جمع آوری Safety Boxهای پرشده و سوزاندن در زباله سوز ؛

د) آموزش و ارئه آگاهی‌های لازم به ارائه دهنده و گیرندگان خدمت از عوامل تأمین کننده ایمن تزریق می‌باشند.

همه مایعات بدن باید حاوی پاتوژن فرض شود. پوست و محیط را باید حاوی میکروارگانیسم فرض کرد تزریقات ناصحیح می‌تواند راحت‌تر از مسیرهای تنفسی، خوراکی و یا تماس جنسی عفونت را منتقل کند.

چنانچه تزریقات غیر ایمن انجام گیرد می‌توانند باعث بروز عفونت در افراد شوند در این صورت انتقال می‌تواند از طریق تماس انگشتان با سرسوزن، از روی پوست، فرورفتن سر سوزن بداخل بدن یا توسط مایعاتی که تزریق می‌گردند و یا از طریق سوزن و سرنگی که قبلاً مصرف شده ایجاد شود.

امروزه میلیون‌ها نفر دچار ضعف سیستم ایمنی هستند و بیلیون‌ها تزریق توسط افراد غیر دوره دیده و یا مردم ناآگاه انجام می‌شود، لذا فقط بایستی از تزریق در موارد ضروری درمانی و یا ایمنسازی استفاده کرد. بسیاری از واکسیناتورها علاوه بر ایمنسازی، تزریقات درمانی هم انجام می‌دهند که بسیاری از این تزریقات مثل تزریق ویتامین‌ها غیر ضروری هستند.

چرا تزریقات غیر ضروری انجام می‌شود؟

گاهی اوقات برخلاف آنچه که کارکنان بهداشتی توصیه می‌کنند، بعضی از بیماران ممکن است خودشان تقاضای تزریق کنند. آنها ممکن است به غلط بپندارند که تزریق لازم بوده و مؤثرتر از درمان خوراکی است و یا باعث بهبودی سریع‌تر بیماری می‌شود در حالیکه ممکن است درمان خوراکی بهترین روش درمان آنها باشد.

پزشکان نیز ممکن است به دلایل مختلف مانند عدم اطلاع کافی از عوارض تزریقات، کمبود وقت برای توجیه و توضیح به بیمار و یا برای جلب توجه و رضایت بیمار در شرایط مساوی داروی تزریقی به جای داروی خوراکی تجویز نمایند.

موازین تزریقات ایمن :

الف- محل تمیز (Clean work plan) :

در هر مرکز برای واکسیناسیون مکانی خاص را تعیین نمائید. محل دریافت واکسن و آماده‌سازی واکسن باید در این مکان در نظر گرفته شود. وسائل لازم برای تزریق شامل پنبه الکل و سرنگ را بر روی میزی که به این امر اختصاص داده‌اید قرار دهید. به خاطر داشته باشید وسائلی که روی میز است باید تمیز بوده و خون، پنبه آلوده و …. منظره آن را زشت نکرده باشد.

بهتر است Safety Box را جهت دفع بلافاصله سرنگ در نزدیک‌ترین محل به واکسیناسیون یا زیر میزی که وسائل واکسیناسیون بر روی آن قرار دارد، قرار دهید.

ب – شستشوی دست (Hand washing) :

از آنجائیکه هر مایعی از بدن ممکن است حاوی عوامل بیماری‌زا باشد و باعث انتقال بیماری گردد باید دستهای فرد تزریق کننده قبل از تزریق به‌طور کامل با آب و صابون شسته شود.

ج- سرسوزن و سرنگ استریل :

۱- یک سرنگ و سرسوزن استریل برداشته و بسته‌بندی آن را از نظر وجود پارگی و هرگونه صدمه بازبینی نمائید.

۲- تاریخ انقضا آن را کنترل کنید.

۳- در صورت اطمینان از استریل بودن می‌توانید از آن استفاده نمائید.

۴- به هیچ قسمتی از سرسوزن قبل و بعد از واکسیناسیون دست نزنید و از سرپوش‌گذاری مجدد سرسوزن اجتناب کنید. اگر سرپوش‌گذاری لازم است (برای مثال کودک به‌علت ترس حرکاتی انجام می‌دهد وتزریق با تأخیر انجام می‌شود) تکنیک استفاده از یک دست* را بکار ببرید. سرسوزنی را که با سطح غیر استریل تماس داشته است دور بیاندازید.

* سرپوش‌گذاری به‌وسیله تکنیک استفاده از یک دست:

۱- سرپوش را روی میز قرار دهید.

۲- سرنگ و سرسوزن را در یک دست گرفته و بدون استفاده از دست دیگر داخل سرپوشی که روی میز گذاشته‌اید، قرار دهید.

د- ویال و حلال مناسب :

۱- مطمئن شوید حلال مربوط به هر واکسن لئوفیلیزه را در اختیار دارید به عبارتی برای هر واکسن از حلال اختصاصی آن استفاده نمائید.

۲- به هنگام بازسازی واکسن، واکسن و حلال باید دارای درجه حرارت یکسان (۸-۲ درجه سانتی‌گراد) باشند.

۳- برای بازسازی هر ویال واکسن از یک سرنگ و سرسوزن استفاده نمائید.

۴- همه حلال موجود در ویال را استفاده کنید.

۵- بعد از استفاده از سرنگ، آن را بدون سرپوش گذاری در Safety box بیندازید.

۶- به خاطر داشته باشید همه واکسنهای بازسازی شده را فقط تا ۶ ساعت پس از بازسازی می‌توان استفاده کرد و پس از آن باید دور ریخته شوند.

۷- هرگز یک سرسوزن را برای کشیدن دوزهای بعدی یک ویال واکسن، داخل ویال نگذارید.

ر- تمیز کردن محل تزریق (Skin cleaning) :

1- محل واکسیناسیون را در صورت کثیف بودن محل تزریق ابتدا با آب و صابون شستشو دهید.

۲- محل تزریق را با پنبه الکل (۷۰ درصد) به صورت دایره‌ای ضدعفونی کنید.

۳- هرگز از پنبه الکل از قبل آماده شده استفاده نکنید.

ز- جمع‌آوری صحیح اجسام نوک تیز

(Appropriate collection of sharps) :

1- سرنگ و سرسوزن‌های مصرف شده را همیشه در Safety box بیندازید.

۲- برای جلوگیری از فرو رفتن نوک سوزن در دست هرگز بعد از واکسیناسیون، به سرسوزن دست نزنید و از سرپوش گذاری مجدد سرسوزن اجتناب کنید.

۳- سرنگ و سرسوزن را بلافاصله بعد از استفاده درSafety box  بیندازید.

۴- بیش از ۴/۳حجمSafety box  را پر نکنید.

۵- دربSafety box های پر شده را قبل از حمل برای دفع ببندید.

۶-Safety box های پرشده را در یک مکان مطمئن و خشک و دور از دسترس کودکان و مردم نگهداری کنید. تا مطابق دستورالعمل‌های موجود دفع شوند.

۷- برای اجتناب از ایجاد صدمه در اثر سرسوزن هرگزSafety box  پر شده را در دست نگیرید، تکان ندهید، فشار ندهید، یا روی آن ننشینید یا نایستید.

۸-  Safety boxپر را دوباره باز نکنید، خالی نکنید یا مورد استفاده مجدد قرار ندهید.

س-دفع‌صحیح ضایعات(Appropriate waste management):

برای حفظ جامعه از خطر تماس با ضایعات حاصله از واکسیناسیون Safety boxها را مطابق دستورالعمل و برنامه ریزی‌های انجام شده دفع نمائید. (صفحه ۲۳)

تجهیزات قابل قبول برای تزریقات :

در خدمات ایمنسازی کشوری توصیه می‌شود فقط از سرنگ‌هایAD استفاده شود و ضایعات حاصله در Safety Box جمع‌آوری و به‌طور مناسب امحاء گردد.

سرنگهایAD سرنگهایی هستند که خودبه‌خود قفل می‌شوند، و در نتیجه فقط یکبار می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند. سرنگهایAD وسیله انتخابی برای همه انواع جلسات ایمنسازی هستند.

هر سرنگ AD استریل شده و به‌وسیله کارخانه بسته‌بندی می‌شود. انواع مختلفی از سرنگهای AD وجود دارد. بیشتر سرنگهای AD دارای سرسوزنی ثابت هستند. سایر انواع دارای سرسوزنهای جدا شدنی هستند که تنها به سرنگهای AD خاص خودشان متصل می‌شوند. این سرسوزنها را با سرنگهای استاندارد دیگر نمی‌توان استفاده کرد. همه سرنگهای AD به‌منظور حفظ سترونی سرسوزن دارای سرپوش پلاستیکی هستند و بعضی از آنها حتی جهت پیستون نیز سرپوش دارند. سرنگهای AD در حجم‌های مختلف برای تجویز واکسن BCG و یا سایر واکسنها وجود دارد.

مراحل استفاده از سرنگهای AD به شرح ذیل است :

گام اول :  سرنگ و سرسوزن را از بسته‌بندی خارج کنید.

گام دوم : اگر سرسوزن آن ثابت نیست سرسوزن را به سر سرنگ متصل کنید. سرپوش سوزن را بدون اینکه سوزن را لمس کنید بردارید.

پیستون را فقط یک بار می‌توانید به عقب کشیده و بازگردانید، بنابراین کارکنان بهداشتی باید توجه کنند که نباید پیستون را بی‌مورد حرکت دهند و یا هوا را به داخل ویال تزریق کنند چون این مسئله موجب غیرقابل استفاده شدن سرنگ می‌شود.

گام سوم : سرسوزن را روی ویال واکسن قرار دهید و سوزن را وارد ویال نمائید. و توجه نمائید که سر سوزن حتماً داخل مایع قرار گرفته باشد.

گام چهارم : پیستون را به عقب بکشید تا سرنگ پر شود. پیستون به‌طور اتوماتیک متوقف می‌شود چنانچه به‌علامت ۵/۰ میلی‌لیتر برسد، شما یک صدای «کلیک» خواهید شنید.

گام پنجم : سرسوزن را از داخل ویال خارج کنید. برای از بین بردن حباب‌های هوا، سرنگ را مستقیم نگهدارید و به بدنه سرنگ ضربه بزنید. سپس به‌دقت به سمت علامت توقف فشار دهید.

گام ششم : سرسوزن را در محل تزریق که قبلاً‌ آماده کرده‌اید، داخل کنید.

گام هفتم : پیستون را به سمت جلو فشار دهید و واکسن را تزریق کنید. بعد از تزریق پیستون به‌صورت اتوماتیک قفل می‌شود و حرکت نمی‌کند و سرنگ نمی‌تواند مورد استفاده مجدد قرار گیرد. به خاطر داشته باشید بعد از استفاده از سرنگ آن را مجدداً سرپوش‌گذاری نکنید.

تذکر : در تزریقات مربوط به واکسیناسیون نیازی به آسپیراسیون نمی‌باشد.

گام هشتم : سرنگ و سرسوزن استفاده شده را در داخل جعبه ایمن(Safety Box)  غیرقابل نفوذ و مقاوم نسبت به سوراخ‌شدگی که برای جمع‌آوری ضایعات تعیین شده است، بیندازید.

امتیازات سرنگ AD :

 

فقط یکبار قابل استفاده‌اند.

موجب حذف انتقال بیماریهای منتقله از انسان به انسان که به‌علت استفاده مجدد از سرنگ و سرسوزن آلوده رخ می‌داد، می‌شوند.

نیاز برای استریل کردن مجدد توسط کارکنان بهداشتی نداشته بنابراین زمان لازم برای این امر حفظ می‌شود.

علاوه بر سرنگ AD از سرنگ و سر سوزن یکبار مصرف برای بازسازی استفاده می‌ شود .

سرنگ و سرسوزن یکبار مصرف :

به‌علت اینکه استفاده مجدد از سرنگها و سرسوزنهای یکبار مصرف موجب انتقال بعضی از بیماریها می‌شوند، سرنگ و سرسوزن یکبار مصرف غیرAD برای تزریق در برنامه ایمنسازی توصیه نمی‌شوند. در سال ۱۹۹۹ سازمان جهانی بهداشت و یونیسف و UNFPA بیانیه مشترکی در مورد عدم استفاده این نوع سرنگ و سرسوزن در ایمنسازی انتشار دادند.

واکسنهایی که باید بازسازی شوند مانند واکسن سرخک، سرخجه و ب.ث.ژ برای مخلوط کردن حلال با واکسن به سرنگ بزرگتری نیاز دارند. این نوع سرنگها فقط برای این کار توصیه می‌شوند. تا زمانی که سرنگ‌های AD با حجم بیشتری برای بازسازی در دسترس نیستند شما می‌توانید از سرنگهای یکبار مصرف برای این منظور استفاده کنید. بخاطر داشته باشید برای بازسازی نیز از سرنگ و سرسوزنی که قبلاً استفاده شده است، استفاده نکنید.

ارائه واکسن کارآ و مؤثر با رعایت نکات ایمنی :

همانطوریکه استفاده از تجهیزات تزریق ایمن مهم است به‌همان اندازه ارائه واکسنی کارآ و مؤثر که به درستی در زنجیره سرما نگهداری شده باشد، به درستی بازسازی شده باشد و صحیح تجویز شود، دارای اهمیت است.

برای تأمین سلامت واکسن نکات ذیل را بررسی نمائید :

·        کنترل ویال و برچسب ؛

·        نحوه ذخیره واکسن ؛

·        تطابق واکسن با حلال ؛

·        بررسی VVM.

نکاتی که در بررسی ویال واکسن باید مورد توجه قرار گیرند شامل :

۱- برچسب ؛

۲- زمان انقضاء مصرف ؛

۳- علائم آلودگی ؛

۴- قرار گرفتن در معرض یخ‌زدگی ؛

۵- قرارگرفتن در معرض گرمای زیاد.

در بررسی آلودگی به نکات ذیل توجه کنید :

·  اگر هرگونه ترک خوردگی، شکستگی و یا نشت وجود دارد ویال را دور بـریزید.

·  اگر تغییر ظاهری وجود داشته و یا ذرات معلـق دیده می‌شود ویال را دور بریزند.

·  اگر ویال در آب غوطه‌ور شده باشد غیرقابل مصرف بوده و باید دور ریخته شود.

ارزیابی از نظر قرار گرفتن در معرض یخ‌زدگی :

واکسنهای ثلاث، توأم بالغین، توأم خردسال، کزاز، هپاتیت ب و هموفیلوس آنفلوانزا اگر مظنون به یخ‌زدگی باشند باید دور ریـخته شوند. در مورد بـررسی یخ‌زدگی بایـد از (Shake test) استفاده نمود.

ارزیابی قرار گرفتن ویالها  در حرارت بالا :

اگر واکسنها حاوی VVM باشند و مربع داخلی همرنگ و یا تیره‌تر از دایره بیرونـی باشد، باید ویال دور ریخته شود.

اگر واکسن دارای VVM نباشد، نمودار درجه حرارت را چـک نمائید و کـارت زنجیره سرما را بررسی کنید.

توجه داشته باشید :

- تنها سرنگ را هنگامی پرکنید که گیرنده تزریق آماده باشد.

- هیچگاه ویالهای ناقص مصرف شده را با هم مخلوط نکنید.

- ویالهای باز شده را در داخل یخچال و داخل ظرف مخصوصی با علامت «درحال مصرف»‌ مشخص نمائید.

- واکسنهای باز سازی شده، پس از ۶ ساعت دور ریخته شوند.

قبل از مصرف واکسن نکات ذیل را کنترل کنید :‌

آیا هنوز برچسب واکسن به ویال چسبیده است؟

آیا واکسن صحیح و حلال مناسب آن را انتخاب نموده‌اید؟

زمان انقضاء واکسن را کنترل نموده‌اید؟‌

آیا آلودگی ظاهری و ذرات شناور ندارند؟

واکسنهای حساس به سرما علائم یخ‌زدگی ندارند؟

چند روش ساده برای اطمینان از سلامت تزریقات

ارائه خدمات واکسیناسیون باید در محلی تمیز که مختص واکسیناسیون است و با خون و ترشحات آلوده نشده، انجام شود. هر دز را قبل از تجویز آماده کنید و هرگز چندین سرنگ را از قبل آماده نکنید.

هرگز سرسوزن را در بالای ویال واکسن باقی نگذارید.

توصیه‌های اختصاصی در مورد استفاده، ذخیره و حمل و نقل واکسنها را بکار ببندید.

مراحل ذیل را برای بازسازی ایمن واکسنها دنبال کنید :

الف) مطمئن شوید از حلال صحیح برای هر واکسن لیوفلیزه استفاده کرده‌اید و کنترل کنید که حلال و واکسن ساخت یک کارخانه باشند.

ب) در هنگام بازسازی درجه حرارت حلال و واکسن باید یکسان باشد (۸-۲ درجه سانتی‌گراد).

ج) برای هر ویال واکسن یک سرنگ و سرسوزن استریل استفاده کنید.

همه حلالی را که در اختیار دارید برای یک ویال استفاده کنید. بعد از استفاده سرنگ را در داخل Safety Box بیندازید.

د) همه واکسنهای بازسازی شده حداکثر ۶ ساعت پس از بازسازی قابل مصرف هستند و پس از آن باید دور ریخته شوند.

برای هر کودک از یک سرنگ و سرسوزن جدید AD  بارعایت نکات ذیل استفاده نمائید :

الف) از یک سرنگ و سرسوزن AD جدید که از نظرکیفی کنترل شده است استفاده کنید.

ب) بسته‌بندی سرنگ و سرسوزن را بخوبی مورد بازبینی قرار دهید چنانچه بسته‌بندی دچار اشکال و یا پارگی بود، آنرا دور بیندازید.

ج) به هیچ یک از قسمتهای سرسوزن دست نزنید. چنانچه سطح سرسوزن به ‌هرعلت غیراستریل شد، آن را دور بیندازید.

د) برای جلوگیری از هرگونه حرکت در طول تزریق و بعد از آن کودک را محکم نگاه دارید.

صدمه فرو رفتن سوزن در دست و عفونت‌های ناشی از آن :

سرسوزن اغلب موجب جراحت کارکنان بهداشتی می‌شود. میزان کم اما خطرناکی از عفونت‌های منتقله از راه خون مثل هپاتیتB، هپاتیتC، ‌‌HIV یا سایر ویروسها می‌توانند از طریق جراحت ناشی از  فرو رفتن سوزن در دست منتقل شوند.

فرو رفتن سوزن در دست وقتی رخ می‌دهد که:

·       کارکنــان بهداشـتی سرسـوزن را سرپـوش گذاری مـجدد کننـد یا درحـالیـکه سرنـگها و سرسوزنهای مصرف شده را در دست دارند راه بروند.

·       اگر بیماران، بخصوص کودکان، وضعیت درستی در مدت زمانـی که تـزریق انجام می‌شود، نداشته باشند (حرکت کودک، گریه و ….)

·       اگر ضایـعات تزریق به خـوبی جمع‌آوری نشـده باشند و مردم در معـرض تــماس بـا ایـن ضایعات (سرنگ و سرسوزن مصرف شده)‌ قرارگیرند.

روش‌های پیشگیری از فرو رفتن سوزن در دست

۱- بـه حداقـل رسـانـدن حمل و نـقل و جابجایی سرنـگ و سرسوزن‌های مصرف شده :‌

صدمه ناشی از فرو رفتن سوزن در دست در هر زمانی ممکن است اتفاق بیفتد ولی اغلب در طی و یا بلافاصله بعد از تزریق رخ می‌دهد. معمولاً جابجایی تجهیزات تزریق برای حمل و نقل بیشترین خطر ایجاد نیش سوزن را در بر دارد. اما صدمه نیش سوزن قابل پیشگیری است. روش‌های ساده‌ای برای پیشگیری توسط کارکنان بهداشتی وجود دارد تا خطر صدمات سوزن را کاهش دهد.

به حداقل رساندن حمل و نقل تجهیزات تزریق در جلوگیری از صدمات اهمیت زیادی دارد.

مواردی که در ذیل ذکر می‌شود حمل و نقل و جابجایی را به حـداقـل می‌رساند :

·       جعبه ایمن (Safety Box) را در نزدیکی فردی که واکسن دریافت می‌کند قرار دهید تا سرنگ و سرسوزن‌های مصرف شده را بتوانید فوراً‌ پس از تزریق داخل آن بیندازید.

·       از سرپوش گذاری مجدد سرسوزن اجتناب کنید. اگر سرپوش گذاری لازم است (برای مثال اگر بدلیل بیقراری شدید مجبورید تزریق واکسن را با تأخیر انجام دهید سرپوش‌‌ گذاری با یک دست و با استفاده از سطح میز را انجام دهید.

·       هرگز سر سوزن را از سرنگ جدا نکنید.

·       هرگز سرنگ و سرسوزن‌های استفاده شده را در اطراف محل ایمنسازی یا محل کار جابجا نکنید.

·       هنگامیکه برای واکسینه کردن آماده شدید واکسن را داخل سرنگ کشیده و آن را تزریق کنید و سپس سرنگ مصرف شده را فوراً‌ داخل Safety Box بیندازید.

۲- حمل و نقل ایمن سرنگ و سرسوزن‌ها :

هر یک از قسمت‌های سرنگ که شما آن را لمس کنید آلوده می‌شود، لذا نباید به هیچ قسمتی از سرنگ که با مایع داخل ویال واکسن یا کودک تماس خواهد داشت، دست بزنید.

بنابراین از دست زدن به نقاط ذیل اجتناب نمائید:

 

بدنه سوزن ؛

قسمت انتهایی سوزن ؛

قسمت انتهایی محل اتصال سوزن به سرنگ.

شما می‌توانید به این قسمتها دست بزنید :

 

استوانه خارجی سرنگ

بالای پیستون

۳- آماده کردن محل ایمنسازی به نحوی که امکان خطر ایجاد جراحت را کاهش دهد :

کارکنان بهداشتی باید نحوه قرار گرفتن وسایل کار در فضایی را که در اختیار دارند تعیین کنند به صورتیکه :

·       جعبه حمل واکسن در محل سایه قرار گیرد.

·       برگه چوب خط ثبت موارد به راحتی قابل استفاده باشد.

·       فرد واکسیناتور بین کودک و همه سوزنها یا اشیاء نوک تیز باشد.

·       فرد واکسیناتور  Safety Boxرا طوری قرار دهد. که‌ سوراخ ورودی Safety Box را در موقع دفع سرنگ و سرسوزن ببیند.

·       واکسیناتور به راحتی و بدون طی مسافتی سرسوزنهای مصرفی را داخلSafety Box بیندازد.

·       فقط یک کودک در محل واکسیناسیون حضور داشته باشد.

·       در مراکز شلوغ که ممکن است چند واکسیناتور همزمان ارائه خدمت دهند هر واکسیناتور باید یک Safety Box داشته باشد.

۴- وضعیت صحیح کودک برای انجام تزریقات :

هرگونه حرکت غیرقابل پیش بینی کودک به هنگام تزریق می‌تواند منجر به ایجاد جراحت نیش سوزن برای واکسیناتور شود.

برای جلوگیری از این سانحه، کودک را با وضعیتی صحیح (طبق شکل شماره ۳) قبل از تزریق آماده کنید:

·       مادر بنشیند و کودک را در بغل او قرار دهید. مطمئن شوید که بازوی مادر از پشت کودک را در برگرفته است.

·       برای حفظ ایمنی، مادر پاهای کودک را  نیز در طول تزریق مهار کند.

·       توجه داشته باشید واکسیناتور نمی‌تواند در حفظ وضعیت کودک کمکی بکند زیرا دو دست خود را برای تزریق احتیاج دارد.

۵- قراردادن ظروف مخصوص برای جمع‌آوری کلیه اجسام نوک تیز در محل واکسیناسیون :

اجسام نوک تیز استفاده شده باید در Safety Box ریخته شوند و سپس به روشی ایمن دفع شوند.

نحوه دفع تجهیزات تزریق :‌

با توجه به آموزش‌هایی که در جهت جلوگیری از ابتلاء به بیماریهای منتقله از راه خون از جمله هپاتیت C,B و ایدز داده شده است، در زمان تزریق توصیه به استفاده از سرنگ و سرسوزن یکبار مصرف واستفاده از کاتر و Safety Box برای جمع‌آوری سرنگ و سرسوزن‌های مصرفی در خدمات بهداشتی درمانی شده است و طبق توصیه‌های به‌عمل آمده ضایعات جمع‌آوری شده تحت عنوان زباله عفونی در شهرها به‌وسیله شهرداری جمع‌آوری و در روستاها در گودالها یا کوره‌هایی که طراحی شده سوزانده می‌شود.

دفع سرنگ و سرسوزنهای مصرف شده

وسایل تزریق باید فوراً پس از استفاده دور ریخته شوند.

چرا امحاء صحیح ضایعات تزریق اهمیت دارد؟

ضایعات تزریق می‌تواند موجب مشکلات جدی بهداشتی و محیطی شود. دفع غیرایمن می‌تواند موجب گسترش بیماریهایی شود که شما با تلاش بسیار آنها را کنترل کرده‌اید.

خطرات بهداشتی :

رها کردن سرنگ و سرسوزن مصرف شده در فضای باز و محیط زندگی افراد جامعه را به خطر می‌اندازد. در اغلب این موارد نیز، کودکان متأسفانه قربانیان اتفاقی صدمه نیش سوزن هستند.

خطرات زیست محیطی :

انداختن سرنگ و سرسوزنهای مصرف شده در رودخانه، آب مورد استفاده نوشیدن و شستشو را آلوده می‌کند.

استفاده از Safety Box :

همه وسایل تزریقی را که استفاده شده است باید بلافاصله در Safety Box بیندازید. این ظروف باید ضد آب و مقاوم  بوده و سوزنها آن را سوراخ نکنند.

برای اطمینان از حمل و نقل ایمن Safety Box :‌

·       حمل یا تکان دادن Safety Box را به حداقل برسانید. هرگز به آن فشار وارد نکنید، روی آن ننشینید یا نایستید.

·       مراقبت ازSafety Box ها را به‌هنگام حمل و نقل تا محل دفع افزایش دهید.

·       Safety Boxها را در یک مکان خشک و ایمن دور از دسترس کودکان و جامعه قرار دهید تا به نحو ایمن جمع‌آوری و دفع شوند.

·       فردی را مسئول جمع‌آوری و حمل و نقل Safety Boxها نمائید و آموزشهای لازم را در این زمینه به او بدهید. هرگز از افرادی که در این زمینه آموزش ندیده‌اند نخواهید حمل و نقل جعبه‌ها را به عهده بگیرند.

مراحل دفع ضایعات تزریق :

سرنگها و سرسوزنهای استفاده شده نباید در محیط باز که مردم در آنجا آمد و رفت دارند و یا کودکان به آن دسترسی می‌یابند انباشته شوند. و هرگز نباید به همراه سایر زباله‌ها دفع شوند.

گام ۱ : Safety Box بایستی در تمام مراکز واکسیناسیون در دسترس کارمند بهداشتی قرار داشته باشد.

گام ۲ : وقتی متوجه شدید ۴/۳ حجم Safety Box پرشده است درب آنرا ببندید. هرگز سرنگ و سرسوزن‌های مصرف شده را از یک Safety Box به ظرف دیگری منتقل نکنید.

یک Safety Box پنج لیتری گنجایش حدود ۱۰۰ سرنگ و سرسوزن را دارد. وقتی ۴/۳ حجم آن پر شد، جهت امحاء آن اقدام نمائید.

توجه: هرگز تجهیزات ذیل را در داخل Safety Box نیندازید. این تجهیزات را با سایر ضایعات پزشکی جمع‌آوری کنید.

- ویالهای خالی (به استثناء ویالهای شکسته)

- ویالهای واکسن فاسد یا از رده خارج شده (تاریخ انقضاء گذشته)

- پنبه الکل

- دستکش یا سایر ضایعات پلاستیکی

روشهای از بین بردن Safety Box :‌

چهار روش معمولاً برای از بین بردن Safety Boxهای پرشده وجود دارد.

الف) زباله سوز :‌

زباله‌سوز می‌تواند کاملاً سرنگ و سرسوزنها را از بین ببرد. حرارت بیش از ۸۰۰ درجه سانتی‌گراد کلیه میکروارگانیسم‌ها را از بین می‌برد و حجم ضایعات حاصله از تزریقات را به حداقل کاهش می‌دهد.

زباله سوزی که عملکرد آن خوب باشد ما را از نابودی کامل سرنگ و سرسوزن‌ها مطمئن می‌کند. زباله سوزها آلودگی هوای کمتری نسبت به سوزاندن در حرارت کمتر ایجاد می‌کنند. بعضی از بیمارستانها دارای زباله سوز هستند و بعضی از آنها از سایر زباله سوزهای نزدیک به بیمارستان مثل کارخانه‌های سیمان استفاده می‌کنند.

کلیه موازین ایمنی برای محلی که زباله سوز قرار دارد باید در نظر گرفته شود و فردی که با زباله سوز کار می‌کند باید از عینک ایمنی و دستکش کلفت (Heavy gloves) استفاده کند.

مـراکزی که به این زباله‌‌سوزها دسترسی دارند با هماهنگی‌های لازم بهتر است جـهت امحاءSafety Boxها از این روش استفاده نمایند.

ب) سوزانیدن در ظروف استوانه‌ای فلزی (Metal drum) :

برای سوزاندن ضایعات تزریق در ظروف استوانه‌ای فلزی:

·       محلی برای سوزانیدن ضایعات انتخاب کنید که حتی الامکان از ساختمانها و منازل مسکونی دور باشد. مکان مورد نظر باید حصارکشی شده و تمیز باشد.

·       چهار آجر به صورت مستطیل روی زمین قرار دهید.

·       یک توری فلزی یا شبکه فلزی روی آجرها قرار دهید.

·       دو انتهای استوانه فلزی ۲۱۰ لیتری (۵۵ گالنی) را بردارید. این عمل امکان جریان هوا در داخل ظرف می‌دهد و محتوی آن بهتر خواهد سوخت. اگر ظرف استوانه‌ای فلزی در دسترس نبود می‌توانید یک استوانه از ورق فلزی، آجر یا خاک‌رس بسازید. یک دودکش باید به قسمت متحرک بالای لوله استوانه‌ای اضافه شود.

·       لوله استوانه‌ای را روی شبکه یا توری فلزی قرار دهید.

·       Safety Boxهای پرشده را داخل این ظرف بیندازید. کاغذ، برگ و سایر مواد قابل اشتعال را به داخل استوانه اضافه کنید تا به سوختن Safety Boxها کمک کنند.

·       میزان کمی نفت (اگر در دسترس بود)، روی جعبه‌ها و سایر مواد بریزید.

·       یک توری فلزی روی لوله استوانه‌ای قرار دهید تا از گسترش خاکسترها جلوگیری کند.

·       مواد قابل اشتعال مثل چوب یا کاغذ و …. را در پائین استوانه قرار دهید و آنها را آتش بزنید.

·        به مردم هشدار بدهید که از آن فاصله بگیرند و از سیگار کشیدن و از دود و گاز و خاکستر حاصله از آتش اجتناب کنند.

·       آتش را تا وقتی که همه Safety Boxها کاملاً‌ بسوزند و از بین بروند روشن نگه دارید.

·       وقتی آتش خاموش شد و باقیمانده داخل استوانه سرد شد، با دقت باقیمانده را جمع آوری کنید. آنرا در یک محلی که معمولاً محل                         شکل۶- ظرف استوانه‌ای فلزی

رفت و آمد مردم نیست و استفاده نمی‌شود دفن کنید. حداقل روی آنرا با ۱۳ سانتیمتر خاک بپوشانید. اگر امکان داشته باشد روی گودال را با سیمان بپوشانید تا گودال کاملاً پر شود.

توجه : باقیمانده سرسوزن‌ها و جعبه‌های ایمن (Safety Box) باید بعد از سوزاندن دفن شوند، اگر سوزانیدن در یک استوانه فلزی یا در یک گودال سرباز انجام می‌شود. باقیمانده ضایعات نیز باید به‌صورت عمیق درگودال، یا محل مخصوص دفن بهداشتی زباله‌ها، یا محلی مشابه که مردم به آنجا دسترسی ندارند دفن شود.

ج) سوزاندن در فضای آزاد دریک گودال :

سوزاندن در فضای آزاد در یک گودال همیشه توصیه نمی‌شود به‌دلیل آنکه سوزاندن مواد پلاستیکی موجب تخریب محیط زیست می‌گردد. اگر بخواهید در فضای باز ضایعات را بسوزانید لازم است:

·       یک محل دور از منازل مسکونی و غیرقابل استفاده برای امور دیگر را انتخاب کنید. این محل باید حصارکشی شده و تمیز باشد.

·       یک کارمند دارای شرایط لازم برای نظارت بر سوزاندن انتخاب کنید.

·       یک گودال با عمق حداقل یک متر حفر کنید، اما مطمئن شوید خیلی عمیق نباشد تا بتوانید برای آماده کردن آن برای قرار دادن مواد قابل اشتعال و Safety Boxها داخل آن بشوید.

·       Safety Boxهای پرشده را داخل گودال قراردهید. کاغذ، برگ درختان یا سایر مواد قابل اشتعال را برای کمک به سوختن با آن مخلوط کنید.

·       اگر نفت در دسترس بود مقدار کمی روی آنها بریزید و مواد را آتش بزنید.

·       به مردم هشدار بدهید از محل سوزاندن و گازها و خاکستر حاصله خود را دور نگه دارند و از کشیدن سیگار اجتناب کنند.

·       آتش را تا زمانی که کاملاً Safety Boxها سوزانده شوند، شعله‌ور نگهدارید و سپس طبق مطالب پیشگفت باقیمانده را دفن کنید.

د) دفن بهداشتی درگودال :‌

وسایل و تجهیزات تزریق ممکن است در گودال مخصوص این امر دفن شود. محل را به دقت انتخاب کنید و یک گودال عمیق و بزرگ برای دفن جعبه‌های ایمن (Safety Box) حفر کنید. (شکل ۹) اگر سرنگ‌های AD آلوده به هر نحوی از جعبه‌ها خارج شوند و وارد رودخانه شده و یا روی زمین پراکنده شوند، مردم ممکن است روی آن گام بردارند یا بچه‌ها با آن بازی کنند، بنابراین:

·       محلی را انتخاب کنید که در آینده حفاری نشده و یا جهت ایجاد چاه توالت استفاده نمی‌شود.

·       دور آن محل را حصار بکشید و تمیز کنید.

·       یک گودال حداقل به عمق ۲ متر حفر کنید. مطمئن شوید که ضایعات داخل آن در طی فصل بارندگی از داخل آن خارج نمی‌شود.

·       Safety Boxهای پرشده را قبل از دفن داخل گودال قرار دهید. هرگز آنها را داخل گودال خالی نکنید.

·       روی جعبه‌ها را باحداقل ۳۰ سانتیمتر خاک بپوشانید. اگر امکان دارد روی گودال را با سیمان بپوشانید. وقتی گودال پر است مطمئن شوید که کارمندی آموزش دیده بر این  مراحل نظارت دارد. هرگز این کار حیاتی را به عهده فرد غیرآموزش دیده نگذارید.

آموزش کارکنان بهداشتی :

کلیه کارکنانی که خدمات ایمنسازی را ارائه می‌دهند باید در زمینه تزریقات ایمن آموزش ببینند. این آموزش‌ها به‌صورت آبشاری از سطوح کشوری، دانشگاهی و شهرستانی و مراکز بهداشتی درمانی و خانه‌های بهداشت خواهد بود.

مدیریت و نظارت :‌

با توجه به لزوم رعایت موازین تزریقات ایمن، علاوه بر محاسبه و تأمین ملزومات مورد نیاز برنامه،‌ باید سطوح مختلف شبکه بهداشتی درمانی کشور و بخش خصوصی ارائه دهنده خدمات ایمنسازی مورد بازدیدهای نظارتی قرار گرفته و از رعایت موازین تزریقات ایمن اطمینان حاصل آید. به‌طور کلی:

-       در هر مرکز خدمات ایمنسازی باید سرنگ AD استفاده شود.

-       Safety Box به میزان کافی وجود داشته باشد.

-       نحوه دفع و امحاء ضایعات مطابق دستورالعمل‌های اجرائی که با همکاری و هماهنگی بهداشت محیط، معاونت درمان و معاونت بهداشتی تدوین شده است، باشد.

-       از سرپوش‌گذاری قبل و بعد از تزریقات خودداری گردد.

-       کارکنان را در زمینه تزریقات ایمن آموزش دهید.

-       در هر شهرستان یک نفر مسئول برای پایش سلامت تزریقات تعیین نمائید.

دفع ضایعات :‌

الف : مناطق شهری :

کلیه ضایعات مراکز واکسیناسیون (Safety Box) از طریق مرکز بهداشت شهرستان تابعه به زباله‌سوز انتقال داده شود و سوزانیده شود. بدیهی است مراکز بهداشت شهرستان‌ها از طریق هماهنگی‌هایی که به‌وسیله مراکز بهداشت استانها (دانشگاهها) انجام می‌گردد با تشکیل جلسات و هماهنگی‌های برون بخشی و درون بخشی، پروسه انتقال ضایعات را تعیین و ابلاغ خواهند کرد.

ب : مناطق روستایی :‌

کلیه ضایعات مراکز واکسیناسیون (Safety Box) در خانه‌های بهداشت در گودالی که در محوطه خانه بهداشت کنده می‌شود سوزانده شود (یا هر امکان موجود دیگر محلی با تائید مراکز بهداشت و مطابق با موازین تزریقات ایمن).

پایش تزریقات ایمن :

پایش از طریق چک لیست و تکمیل فرم اطلاعات شش ماهه/ سالیانه در مورد تجهیزات تزریقات ایمن انجام می‌گردد.

مدیریت و اجرا :

·       تشکیل کمیته کشوری تزریقات ایمن درکشور.

·       مرکز مدیریت بیماریها مسئولیت آموزش، نظارت و پایش برنامه در کشور را به‌عهده دارد.

·       تعیین و اعلام یک نفر مسئول تزریقات ایمن در هر دانشگاه و شهرستان.

·       مسئول تزریقات ایمن دانشگاه مسئول آموزش و ارائه نحوه انجام و اطمینان از تزریقات ایمن و تأمین تجهیزات مورد نیاز در شهرستانهای تابعه دانشگاه می‌باشد.

·       آموزش‌های ارائه شده در هر دانشگاه توسط مسئولین تزریقات ایمن در هر شهرستان برای کلیه مراکز تحت پوشش ارائه و پایش و نظارت می‌شود.

آموزش :

آموزش توسط مرکز مدیریت بیماریها برای مسئولین تزریقات ایمن، معاونین بهداشتی و مسئولین بیماریهای دانشگاههای کشور انجام و هر دانشگاه توسط افراد مذکور آموزش رده‌های دیگر را به عهده دارد.

تهیه و توزیع مطالب کمک آموزشی برای گروههای مختلف هدف برنامه (پمفلت، پوستر و …) و همچنین برنامه بازآموزی سالیانه برای پرسنل کیله رده‌ها نیز پیش‌ بینی و انجام خواهد شد.

نیازهای آموزشی :

با توجه به پایش برنامه و نیازهای آموزشی برنامه‌ریزی کنید مثلا:ً

آیا از تجهیزات در دسترس در مراکز بدرستی استفاده می‌شود؟‌

آیا برآورد تجهیزات مصرفی  بدرستی محاسبه می‌شود؟

آیا سرپوش گذاری مجدد قبل و بعد از تزریقات انجام می‌شود؟

جلب مشارکت :

در جهت انجام صحیح برنامه تزریقات ایمن در کلیه سطوح شامل مدیران، سیاست گزاران، کارکنان و عموم جامعه اقدامات لازم در جهت جلب مشارکت و همکاری باید انجام شود. از جمله ارائه گزارش از وضعیت موجود، مشکلات و درخواست همکاری به مدیران، مردم و … همچنین آموزش و افزایش آگاهی پرسنل در جهت رعایت نکات لازم برای تزریقات ایمن.

دستورالعمل ایمنی

الف) اقدامات پیشگیرنده از بروز جراحات و صدمات ناشی از سرسوزن و وسایل تیز و برنده در کارکنان بهداشتی درمانی

با توجه به اینکه جراحات ناشی از فرورفتن سرسوزن و وسایل تیز و برنده از مهمترین موارد آلودگی کارکنان بهداشتی درمانی با HIV/HCV/HBV محسوب می‌شود، رعایت نکات ذیل به منظور پیشگیری از جراحات و صدمات مزبور الزامی است:

۱- جهت شکستن ویال‌های دارویی ترجیحاً‌ از انواعی استفاده شود که احتیاج به تیغ اره نداشته باشد و در صورت نیاز به استفاده از تیغ اره و جهت رعایت اصول ایمنی در داخل یک محافظ مثل Pad گرفته شوند.

۲- پس از تزریق از گذاردن درپوش سرسوزن اکیداً‌ خودداری نمائید مگر در شرایط خاص از جمله اخذ نمونه خون جهت ABG یا کشت خون.

۳- از شکستن و یا خم کردن سرسوزن قبل از دفع خودداری نمائید.

۴- در موارد ضروری جهت گذاردن درپوش سرسوزن از وسیله مکانیکی جهت ثابت نگهداشتن درپوش استفاده نمائید و یا از یک دست به روش Scoop جهت گذاردن درپوش سرسوزن استفاده کنید.

۵- جهت حمل وسایل تیز و برنده از ریسیور استفاده نمائید و از حمل وسایل مزبور در دست یا جیب یونیفرم خودداری نمائید.

۶- از دست به دست نمودن وسایل تیز و برنده (بیستوری، سرسوزن و …)‌ اجتناب نمائید.

۷- احتیاطات عمومی در حین انجام هرگونه اقدام درمانی که احتمال آلودگی با خون و سایر ترشحات بدن وجود دارد به شرح ذیل می‌باشد:

۱-۷- درصورتی که بریدگی و یا زخمی در دستها وجود دارد، بایستی از دستکش استفاده نمود و موضع با پانسمان ضد آب پوشانده شود.

۲-۷- جـهت حـفاظت کارکنان بهداشتی درمانی در قـبال آلـودگـی با خـون و یا ترشحـات بدن، استـفاده از پیش‌بـند پلاستیکی یکبار مصرف ضروری است.

۳-۷- درصورتیکه احتمال پاشیده شدن خون و یا قطعاتی از نسوج و یا مایعات آلوده به چشم و غشاء مخاطی وجود دارد، استفاده از ماسک و عینک محافظ ضروری است.

۴-۷- درصورتیکه بیمار دچار خونریزی وسیع است، استفاده از گان ضدآب ضروری است.

۵-۷- درصورتیکه کارکنان دچار اگزما و یا زخمهای باز می‌باشند، معاینة پزشک جهت مجوز شروع فعالیت در بخش ضروری است.

ب) دستورالعمل کمک‌های اولیه فوری پس از تماس در کارکنان بهداشتی، درمانی

با توجه به اینکه جراحات و اتفاقات عمده در حین انجام اقدامات و روش‌های درمانی در موارد ذیل اتفاق می‌افتد، اقدامات کمک‌های اولیه فوری بایستی انجام شود:

·       فرو رفتن سرسوزن بدست کارکنان بهداشتی درمانی

·       پاشیده شدن خون و یا سایر ترشحات آلوده بدن بیمار به:‌

-       بریدگیهای باز

-       ملتحمه (چشمها)

-       غشاء مخاطی (‌برای مثال داخل دهان)

-   گاز گرفتگی که منجر به پارگی اپیدرم شود.

کمک‌های اولیه فوری

الف)  ‌۱- شستشوی زخم با صابون و آب ولرم

۲- کمک به خونروی در محل اولیه زخم (موضع تماس)

۳- خودداری از مالش موضعی چشم

۴- شستشوی چشم‌ها و غشا مخاطی با مقادیر زیاد آب در صورت آلودگی

ب) گزارش فوری سانحه به سوپروایزر بالینی

ج) ثبت رسمی مورد گزارش شده در گزارشات حین کار توسط سوپروایزر و تشکیل پرونده بهداشتی کارکنان و اطلاع به مدیر و مسئول مرکز و طرح در کمیته کنترل عفونت بیمارستانی و پیگیری از طریق مراجع مربوطه

د) تشکیل پرونده و پیگیری مورد

هـ) بررسی میزان خطر بیماریزایی ناشی از تماس در کارکنان:‌ درصورتی که آلودگی منبع تماس (‌بیمار، گیرنده خدمت)‌ با عفونت HIV محرز باشد، الزامی است فرد مزبور مورد تماس در حداقل زمان ممکن ترجیحاً‌ در عرض ساعت اول تحت مراقبت‌های درمانی بانظر پزشک متخصص عفونی قرار گیرد.

و) درصورتی که منبع آلوده به‌عنوان مورد شناخته شده HBV/HIV باشد، ۱۰- ۵

نویسنده : پرستاران بهشتی در ساعت ٦:٤۸ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٥ امرداد ،۱۳٩۱
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس



کدهای ملی اخلاق در حرفه پرستاری

آیین اخلاق پرستاری در جمهوری اسلامی ایران شامل راهنماها و کدهای ملی اخلاقی در حیطه های مختلف  پرستار و جامعه، پرستار  و تعهد حرفه‌ای،  پرستار و ارائه خدمات بالینی، پرستار و همکاران تیم درمانی و پرستار و  آموزش و پژوهش از سوی سازمان نظام پرستاری اعلام شد.

 

به گزارش خبرنگار نظام پرستاری، این آیین در راستای تکمیل مجموعه‌ آیین‌ها و راهنماهای اخلاقی مرتبط با حوزه‌ سلامت در جمهوری اسلامی ایران تدوین شده و مخاطبان آن تمام شاغلان حرفه‌ی پرستاری در حوزه‌های خدمات آموزشی، پژوهشی، مدیریتی، بهداشتی و بالینی در تمام رده‌ها هستند.

 

آنچه به عنوان مبانی ارزشی اسلامی-ایرانی در حرفه پرستاری، قابل استناد است عبارت است از:

-          بنا به آیات کریمه قرآن مرض و شفاء در دست پروردگار متعال است و لذا پرستار در تمام شرایط وظایف محوله را با توکل و استعانت از ذات باریتعالی به انجام می‌رساند. 

 

-          همه انسانها از شأن و کرامت والای انسانی برخوردارند و لازم است در هر حالتی مورد احترام قرار گیرند ولی بیمار یا فرد سالمی که نیازی در رابطه با سلامت خود دارد، شایسته توجه و احترام ویژه ای است. لذا تمام بیماران، بدون در نظر گرفتن وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، توسط پرستار مورد احترام و حمایت روحی_روانی قرار می‌گیرند.

 

-          حفظ حیات هر انسان در هر جایگاه و موقعیتی که باشد وظیفه هر مسلمانی است ولی پرستار به واسطه تقبل مسئولیتی ویژه، در قبال نفس و جان بیمار مسئول خواهد بود. لازم است آیه شریفه (سوره مائده/32) همواره مدنظر باشد که نجات جان یک انسان را برابر با احیاء تمام انسانها دانسته است.

 

-          تقویت روحی و معنوی بیمار از منظر اسلام در بهبود او تأثیر گذار است. لذا وظیفه اخلاقی پرستار است که بیمار را دلداری داده و زمینه را برای پذیرش همراه با طیب نفس بیماری فراهم کند.

تدوین راهنمای کشوری اخلاق در پژوهش (کدهای 26گانه) در سال 1378 و راهنماهای اختصاصی اخلاق در پژوهش (1384) و منشور جامع حقوق بیمار (1388) نمونه‌هایی از اسناد اخلاقی مبتنی بر فرهنگ ایرانی و اسلامی هستند.

از مهمترین ارزش ها در حرفه پرستاری، احترام به مددجو/ بیمار و حفظ شأن و کرامت انسانی، نوعدوستی و همدلی، پایبندی به تعهدات حرفه ای، پاسخگویی ، مسئولیت پذیری و وجدان کاری، عدالت در خدمت رسانی، تعهد به صداقت و وفاداری، حفظ حریم خصوصی بیماران و تعهد به رازداری و امانتداری، ارتقاء صلاحیت علمی و عملی به طور مداوم، ارتقاء آگاهی از مقررات حرفه ای و دستورالعمل های اخلاقی و رعایت آن ها، احترام متقابل با سایر ارائه‌دهندگان مراقبت سلامت و برقراری ارتباط مناسب با آنان، احترام به استقلال فردی مددجو/بیمار و شفقت و مهربانی است که باید مورد لحاظ قرار گیرد.

*راهنماهای اخلاقی در بخشپرستار و جامعه عبارتند از: 

پرستار باید:

1-      در جهت ارتقای سلامت جامعه، پیشگیری از بیماری ها، اعاده سلامت و کاهش درد و رنج، کوشش کند و آن را رسالت اصلی خود بداند.

2-      مراقبت پرستاری را صرفنظر از نژاد، ملیت، مذهب، فرهنگ، جنس، سن، وضعیت اقتصادی-اجتماعی، مسائل سیاسی، بیماری جسمی یا روحی-روانی یا هر عامل دیگری ارائه دهد و در جهت حذف بی عدالتی و نابرابری در جامعه بکوشد.

 

3-       مراقبت های پرستاری را  با رعایت  احترام به حقوق انسانی و تا حد امکان با در نظر گرفتن ارزش ها، آداب و رسوم اجتماعی، فرهنگی و اعتقادات دینی مددجو/بیمار ارائه دهد.

 

4-       به جامعه در زمینه های ارتقای سلامتی و  پیشگیری از بیماری ها آموزش دهد و این را از مهمترین مسئولیت های خود بداند.  مراقبت پرستاری و آموزش استاندارد باید متناسب با فرهنگ، باورها، ارزش‌ها و نیازهای افراد ارائه شود.

 

5-       به چالش ها و مسائل اخلاقی در محیط جامعه و محیط کار که قداست حرفه پرستاری را مخدوش می کند توجه و حساسیت داشته، در مواقع لازم راه حل و پاسخ مناسب را پیشنهاد دهد.

 

6-       ضمن همکاری و هماهنگی با سایر افراد، گروه ها و نهادهای اجتماعی جهت برطرف کردن نیازهای اجتماعی و رفع مسایل اخلاقی مطرح در حیطه مراقبت های سلامت تلاش کند.

 

7-       به گروه ها و افراد آسیب پذیر از قبیل کودکان، سالمندان، افراد دچار ناتوانی و معلولیت های جسمی، بیماران روانی و مانند آن ها توجه ویژه کند.

 

8-      ضمن توجه به سلامت در سطح محلی، در راستای حصول اهداف سلامت در سطح ملی و جهانی نیز تلاش و همکاری کند.

 

9-      در بحران ها و حوادث طبیعی همچون جنگ، زلزله، سیل، همه گیری بیماری ها و مانند آن ها مسئولیت ها و وظایف خود را‌ با درنظر گرفتن احتیاطات لازم انجام دهد.

 

*راهنماهای اخلاقی در بخش پرستار و تعهد حرفه‌ای عبارتند از:

پرستار باید:

1-      هنگام اجرای مداخلات پرستاری و تصمیم گیری های بالینی، مسوولیت های اخلاقی را همانند مسوولیت های حقوقی و حرفه ای در نظر بگیرد.

 

2-       در حد وظایف و اختیارات خود، در جهت فراهم آوردن محیطی امن و سالم برای مددجو/بیمار کوشا باشد.

 

3-       با حضور به موقع، انجام وظایف حرفه ای به نحو احسن، و ثبت دقیق و کامل مراقبت های انجام شده، امنیت مددجو/بیمار را تأمین کند.

 

4-       براساس استانداردهای حرفه ای حاصل از نتایج تحقیقات معتبر و شواهد موجود، بهترین مراقبت را به مددجو/بیمار ارائه دهد.

 

5-       تمام مداخلات پرستاری را با حفظ عزت و احترام مددجو/ بیمار و خانواده‌ او انجام دهد.

 

6-       حداکثر کوشش خود را برای حفظ اسرار بیمار، رعایت حریم خصوصی او، احترام به استقلال فردی و کسب رضایت آگاهانه، به عمل آورد.

 

7-       با شناسایی و گزارش خطاهای حرفه ای همکاران تیم درمانی از بروز صدمات احتمالی به مددجو/ بیمار پیشگیری کند.

 

8-      در صورت خطا در مداخلات پرستاری، صادقانه به مددجو/ بیمار توضیح داده، در هر شرایطی راستگویی و انصاف را سر لوحه کارخود قرار دهد.

 

9-       توانایی های جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی خود را حفظ کند و ارتقا دهد.

 

10-    در جهت حفظ صلاحیت حرفه ای، دانش و مهارت‌های خود را به روز نگه دارد.

 

11-    توانمندی و دانش کافی برای مراقبت مؤثر و ایمن، بدون نظارت مستقیم را داشته، در برابر اقدامات خود پاسخگو باشد.

 

12-    به گونه ای عمل کند که اعتبار و حیثیت حرفه‌ اش زیر سؤال نرود.

 

13-    توجه داشته باشد که از نام و موقعیت وی جهت تبلیغ تجاری محصولات استفاده نشود.

 

14-    از پذیرش هرگونه هدیه یا امتیازی از مددجو/بیمار یا بستگان وی، که ممکن است موجب معذوراتی در حال یا آینده شود پرهیز کند.

*راهنماهای اخلاقی در بخش پرستار و ارائه خدمات بالینیعبارتند از:

پرستار باید:

1-      خود را با ذکر نام، عنوان و نقش حرفه‌ای به مددجو/ بیمار معرفی کند.

 

2-       ارائه مداخلات پرستاری را با احترام کامل به مددجو/بیمار و حفظ شان وی انجام دهد.

 

3-      خواسته‌های مددجو/بیمار را صرف نظر از سن، جنس، نژاد، موقعیت، وضعیت اقتصادی، سبک زندگی، فرهنگ، مذهب، باورهای سیاسی و توانایی جسمی او، مورد توجه و ملاحظه قرار دهد.

 

4-      مراقبت‌ها  را مبتنی بر دانش روز و  قضاوت صحیح پرستاری انجام دهد.

 

5-      ارتباطی همراه با ملاطفت در رفتار و کلام داشته باشد، به نحوی که با جلب اعتماد مددجو/ بیمار بتواند نیازها و نگرانی های بیمار را دریابد.

 

6-       قبل از انجام هرگونه مداخلات پرستاری، رضایت آگاهانه‌ بیمار یا سرپرست قانونی وی را جلب کند. در همین راستا اطلاعات کافی در مورد اقدامات پرستاری را در اختیار بیمار قرار دهد تا بیمار امکان قبول یا رد آگاهانه خدمات مراقبتی را داشته باشد.

 

7-       هنگام ارائه یک محصول جدید یا بکارگیری آن در بالین،  آگاهی کامل از خطرات احتمالی آن وسیله داشته باشد و همچنین اطلاعات لازم در مورد فواید و مضرات استفاده از آن محصول را در اختیار مددجو/بیمار بگذارد تا امکان انتخاب آگاهانه برای وی فراهم شود.

 

8-       آگاه باشد هیچ کس حق ندارد به جای یک فرد بالغ صلاحیت دار، رضایت دهد و در مورد کودکان، حق رضایت جزء ‌مسئولیت‌های قیم قانونی است.

 

9-       جهت توانمند سازی مددجو/بیمار با توجه به طرح مراقبتی و برنامه ترخیص، به مددجو/بیمار و خانواده وی آموزش دهد.

 

10-    به طور استثناء، در مواقع اورژانس که اقدام درمانی در اسرع وقت برای حفظ زندگی مددجو/بیمار ضروری است، بدون رضایت بیمار اقدامات لازم را شروع کند.

 

11-    در شرایطی که مددجو/بیمار قادر به اعلام رضایت نبوده، اطلاع از خواسته وی نیز امکانپذیر نباشد، بر اساس استانداردهای موجود و با درنظر گرفتن مصلحت مددجو/بیمار ، مناسب‌ترین اقدام را برای او انجام دهد.

 

12-    برای بی خطر بودن مداخلات پرستاری احتیاطات لازم را بکار بندد و در موارد لازم این موضوع را با سایر اعضای تیم سلامت به مشورت گذارد.

 

13-    همه اطلاعاتی که در حین فرایند مراقبتی به دست آورده یا در اختیار او قرار می‌گیرد، را سرّ حرفه‌ای  تلقی کند و مگر در موارد مجاز، بدون رضایت مددجو/بیمار در اختیار دیگران قرار ندهد.

 

14-    اطلاعات درمانی مددجو/بیمار را تنها برای اهداف مرتبط با سلامت (درمان، پ‍‍ژوهش) و در جهت منافع بیمار مورد استفاده قرار دهد. همچنین مددجو/بیمار را مطلع کند که ممکن است بخشی از اطلاعات پرونده با سایر اعضاء تیم درمان جهت مشاوره درمانی در میان گذاشته شود.

 

15-    در مواردی که از اطلاعات مددجو/بیمار در زمینه های تحقیقاتی و آموزشی استفاده می شود باید با کسب رضایت وی بوده و انتشار اطلاعات بدون درج نام یا هر نشانی منجر به شناسایی، صورت گیرد.

 

16-    هنگام انجام هر مداخله پرستاری، به حریم خصوصی مددجو/بیمار احترام بگذارد.

 

17-    در موارد عدم امکان خدمت رسانی ایده آل تا زمان برقراری برنامه جدید درمانی ارائه مراقبت را در بهترین سطح از توانایی ادامه دهد.

 

18-    در شرایط اورژانس خارج از محیط کار نیز به ارایه مراقبت از بیمار یا مصدوم بپردازد.

 

19-    در صورت نارضایتی مددجو/بیمار یا بروز مشکل، حق وی برای تغییر پرستار مسئول یا سایر مراقبان و درمانگران را محترم شمرده ، در حد امکان در جلب رضایت مددجو/بیمار تلاش کند.

 

20-    در صورت اطلاع از موارد عدم رعایت استانداردهای مراقبتی، به مقام مسئولی که اختیار کافی برای اصلاح شرایط داشته باشد اطلاع دهد.

 

21-    هر گونه اعتراض و مشکل بیمار را به مسئول بخش گزارش دهد.

 

22-    از انجام اقداماتی که مستلزم زیرپا گذاردن اصول اخلاقی، قانونی و شرعی باشد حتی در صورت درخواست بیمار پرهیز کند.

 

23-  در بیمارانی که روزهای پایانی حیات را سپری می کنند، برای پذیرش واقعیت و برنامه ریزی مناسب برای برآوردن خواسته های بیمار، از جمله انجام اعمال مذهبی یا ثبت وصیت، کمک و همکاری کند.     

 

24- *راهنماهای اخلاقی در بخش پرستار و همکاران تیم درمانی عبارتند از:

پرستار باید:

1-      با اعضای تیم سلامت، مددجو/بیمار و خانواده وی، در راستای ارائه مؤثرتر و بهتر مداخلات پرستاری، همکاری و مشارکت کند.

 

2-      مددجو/بیمار یا تصمیم گیرنده جایگزین را در اتخاذ تصمیمات در مورد مداخلات پرستاری مشارکت دهد.

 

3-      دانش و تجربه حرفه ای خود را با سایر همکاران در میان گذارد.

 

4-      با تیم درمان ارتباط متقابل مبتنی بر اعتماد برقرار کند.

 

5-      با سایر پرستاران، اساتید و دانشجویان برخورد و رفتاری توأم با احترام داشته باشد.

 

6-      در صورت بروز هرگونه تعارض منافع در هنگام مراقبت از مددجو/بیمار ، با اولویت حفظ حقوق مددجو/ بیمار، آن را با همکاران ارشد و مسئولان خود مطرح و چاره جویی کند.

 

7-      با سطوح مختلف حرفه‌ای، از جمله سرپرستار، سرپرستار ناظر، مدیر پرستاری و روسای بخش، ارتباط حرفه ای توام با احترام متقابل برقرار کند.

 

8-       در صورت مواجهه با هر نوع چالش اخلاقی برای تصمیم گیری با کمیته اخلاق بیمارستان مشورت کند.

 

مدیر پرستاری باید:

9-       در تمام ابعاد حرفه ای برای سایر پرستاران به عنوان الگو عمل کند.

 

10-    حداکثر تلاش خود را در جهت کسب اطمینان از انتقال اطلاعات لازم قانونی و اخلاقی به همکاران پرستار انجام دهد.

 

11-    شرایط لازم برای شرکت پرستاران در دوره های آموزش مداوم را فراهم کند.

 

12-    به منظور حل معضلات اخلاقی حین مداخلات پرستاری در صورت نیاز از مشورت افراد متخصص در زمینه اخلاق حرفه ای استفاده کند.

 

13-    بر اساس سلسله مراتب در راستای منافع مددجو/بیمار همپای دیگر همکاران تلاش کند.

 

14-    با هدف ارتقای کیفیت خدمات، حداکثر تلاش خود را در جهت حفظ فضای مناسب کاری و افزایش انگیزه حرفه‌ای پرستاران به انجام رساند.

 

15-    در فرایند ارزشیابی و ارتقای حرفه ای پرستاران، ضمن رعایت استانداردهای حرفه ای و اصول اخلاق پرستاری، در مجموعه خود منصفانه عمل کند.

 

*راهنماهای اخلاقی در بخش پرستار، آموزش و پژوهش عبارتند از:

1-      مدرس پرستاری باید بیشترین تلاش خود را در جهت آگاه بودن از دانش روز و ارتقاء دانش و عملکرد اخلاقی خود به عمل آورد.

 

2-      رابطه استاد و دانشجو در محیط های علمی، آموزشی و تحقیقاتی،باید مبتنی بر شان و اخلاق حرفه ای توام با احترام  باشد.

 

3-      مدرس پرستاری باید در راستای ارتقاء دانش و مهارت دانشجویان و ارتقاء عملکرد اخلاقی و حرفه ای آنان تلاش کند.

 

4-      در موارد استفاده از بیمار در آموزش دانشجویان، حقوق بیمار و ملاحظات اخلاقی مرتبط، بایدبه طور دقیق وکامل رعایت شود.

 

5-      در صورت عدم همکاری مددجو/بیمار یا خانواده وی در آموزش دانشجو، نباید روند ارایه خدمات به او تحت تاثیر قرار گیرد.

 

6-      در راستای ارتقاء خدمات سلامت، کیفیت دوره های آموزشی پرستاران،راهنماها و استانداردهای موجود، باید به طور مستمر مورد بررسی وبازنگری قرار گیرد.

 

7-      در صورت فعالیت در حوزه پژوهش، پرستار باید ضمن گذراندن دوره های آموزشی لازم، از اصول و قواعد پژوهش مطلع و با راهنماهای اخلاق در پژوهش عمومی و اختصاصی کشوری آشنا و به آن‌ها ملتزم باشد.

 

8-      پرستار نباید از جایگاه  حرفه ای خود برای متقاعد کردن مددجو/ بیمار برای شرکت در تحقیق استفاده کند.

 

9-      عدم پذیرش مشارکت در تحقیق از سوی بیمار یا خانواده او نباید روند ارائه مداخلات پرستاری را تحت تاثیر قرار دهد.

 

10-   پرستار بالینی باید برای ارتقای مهارت‌ها و ظرفیت‌های بالینی دانشجویان پرستاری و مامایی تلاش کند.

نظارت علمی اجرایی در تدوین کدهای ملی اخلاق در حرفه پرستاری بر عهده دکتر باقر لاریجانی بوده است و  مراکزی چون شورای سیاستگذاری وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، سازمان نظام پرستاری کل کشور، دفتر پرستاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، فرهنگستان علوم پزشکی کشور و بورد پرستاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در تدوین آن همکاری کرده اند.

نویسنده : پرستاران بهشتی در ساعت ٦:٤٥ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٥ امرداد ،۱۳٩۱
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس



نماینده وزیر بهداشت در شورای عالی نظام پرستاری : ابلاغ ضریب 5/1 برای پرستاران آن

نماینده وزیر بهداشت در شورای عالی نظام پرستاری گفت: ابلاغ محاسبه ضریب 5/1 برای پرستاران آنکال، دیالیز، مدیران پرستاری و سرپرستاران در صورت حضور در شیفت شب و ایام تعطیل برای بازدید و سرکشی و یکماه مرخصی اضافه برای پرستاران بخشهای سوختگی و روانی به دانشگاه‌های علوم پزشکی تصویب شد.

شهربانو جعفری در گفت‌وگو با خبرنگار نظام پرستاری اظهار کرد: در جلسه‌ای که شنبه در دفتر اداره کل منابع انسانی و پشتیبانی وزارت بهداشت با حضور حسین مبارکی، مدیر کل منابع انسانی و پشتیبانی وزارت بهداشت؛ نقوی، معاون اداره کل منابع انسانی و پشتیبانی وزارت بهداشت، خانم خلیل‌نژاد، رئیس گروه برنامه‌ریزی نظام‌های جبران خدمت، فاطمه اسکویی، قائم مقام وزیر بهداشت در امور پرستاری، قدسیان، معاون سازمان نظام پرستاری و بنده تشکیل شد موارد جدیدی درباره اجرای قانون ارتقای بهره وری  مصوب شد.

به گفته وی بر اساس این ابلاغیه از این پس پرستاران آنکال، در صورت حضور در محل کار در شیفت شب یا ایام تعطیل مدت زمان حضور  آنها با ضریب 1.5 محاسبه می شود، همچنین هر میزان ساعتی که پرستاران دیالیز، سرپرستاران یا مدیران پرستاری(برای سرکشی) در ساعات شیفت شب و ایام تعطیل در محل کار حاضر شوند، مدت زمان حضور آنها با ضریب 1.5 محاسبه می شود.

وی ادامه داد: از دیگر مصوبات این جلسه تهیه و ارسال استفساریه درباره نحوه اعمال این قانون برای کارکنان فوریت‌های پزشکی (که شیفت 24 ساعته دارند) و سقف اضافه کار (با توجه به کمبود نیروی انسانی در حال حاضر سقف 80 ساعت پاسخگوی نیاز بیمارستان‌ها نیست و باید افزایش یابد) است.

نماینده وزیر بهداشت در شورای عالی نظام پرستاری افزود: همچنین بر اساس این مصوبات باید فرم تعیین وضعیت اجرای قانون ارتقای بهره‌وری در دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی به تفکیک بیمارستان، برای بررسی و پایش وضعیت اجرای قانون ارتقای بهره‌وری سریعاً بازبینی و برای اجرا به دانشگاه‌ها ابلاغ شود.

جعفری گفت: در این جلسه همچنین مقرر شد هر یک از دانشگاه‌های علوم پزشکی از مجموعه گروه‌های کارشناسی فردی با تجربه، خبره و توانمند را انتخاب کند تا مسئولیت نظارت بر اجرای درست قانون ارتقای بهره‌وری را به طور مستمر در همه مراکز درمانی پایش کند و پاسخگو باشد.

وی ادامه داد: بر اساس همین مصوبات برای آگاهی کامل همه مسئولان و دست‌اندرکاران اجرای قانون ارتقای بهره‌وری مجموعه‌ای کامل متشکل از همه قوانین، دستورالعمل‌ها، بخشنامه‌ها و مصوبات کمیته‌های مربوط به این قاننون تهیه و به دانشگاه‌ها ارائه می شود.

نماینده وزیر بهداشت در شورای عالی نظام پرستاری افزود: در این جلسه عنوان و تصویب شد که بر اساس گزارش‌های واصله از دفتر پرستاری وزارت بهداشت و سازمان نظام پرستاری در صورتی که نسبت به اجرای کامل و درست قانون تعلل یا در اجرای هر یک از مواد قانون ارتقای بهره وری تفسیر به رای شود باید موضوع سریعاً پیگیری و برخورد مناسب انجام شود.

جعفری گفت: در این جلسه درباره برخورداری سایر گروه‌ها از مزایای قانون ارتقای بهره‌وری اعم از پزشکان با توجه به اعتراضیه جمعی از پزشکان و شکایت آنها به دیوان عدالت اداری موضوع مطرح و مقرر شد که در حال حاضر اجرای قانون برای این گروه در اولویت نباشد.

وی ادامه داد: مقرر شد در جلسه بعدی مدیر پرستاری دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی تهران و مدیر پرستاری بیمارستان شهدای تجریش و نیز مدیر پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مازندران به همراه مترون یکی از بیمارستان‌های بزرگ این استان در جلسه حاضر و روند اجرای قانون ارتقای بهره‌وری را در بیمارستانهای این دانشگاه‌ها توضیح دهند و تبادل نظر کنند.

نماینده وزیر بهداشت در شورای عالی نظام پرستاری یادآور شد: در ماده 3 قانون ارتقای بهره‌وری استفاده پرستاران از یک ماه مرخصی اضافه بر مرخصی سالانه در بیمارستان‌های روانی و سوختگی مطرح شده است اما در حال حاضر در اکثریت دانشگاه‌ها اجرا نمی‌شود موضوع در جلسه مطرح و مقرر شد به همه دانشگاه‌ها ابلاغ شود تا نسبت به اجرای این بند از قانون اقدام شود.

نویسنده : پرستاران بهشتی در ساعت ٦:٤۱ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٥ امرداد ،۱۳٩۱
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس



تقدیر و تشکر از دکتر محسن بهداروند پزشک بیمارستان شهید بهشتی

دکتر بهداروند

پزشکان ضامن سلامت جامعه ، امنیـت روحی بیماران و فرشتگان نجاتی هستند که درد جسم را با روح بلندشان در سایه لطف الهی التیام می بخشند.در پیشینه تاریخی و فرهنگ عمومی و باور اجتماعی مردم سرزمین کهن ایران اسلامی، همواره طبابت و طبیب از قداست و جایگاه ویژه ای برخوردار بوده است.

طبیب را مظهر اسم مُحیی و احیاء گری نامیده و او را عیسوی مسلک می دانستند که با دم مسیحیائی خویش درد و رنج را از جسم و روان دردمندان زدوده و شوق امید را در کالبد جسم و روح زندگی آنان می دمیده است و با چنین نگاه و انتظاری، طبابت نیز با حکمت و اخلاق درآمیخته و طبیب خود را نیازمند عنایت شافی مطلق و حقیقت محض می پنداشته است.

در فرهنگ اسلامی، ارزش دانش گرانقدر پزشکی و فعالیت حرفه ای طبیب تا بدان اندازه والا و عظیم است که طبیب مظهر اسم شریف محیی و احیاء گری معرفی شده است و همچنین در متن فرهنگ و حیات اجتماعی مردمان این مرز و بوم نیز طبیب و طبابت از جایگاه ویژه و اهمیت والایی برخوردار بوده است، تا بدان اندازه که بیماران و دردمندان نه فقط برای جستجوی تسکین و درمان دردهای جسمانی خویش، بلکه در مقام مشاوره و هدایت جویی در همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی خود به حکیم و طبیب متوسل می گردیده اند، چرا که حکیم و طبیب در افق نگاه و قضاوت آنان شخصیتی مبـّرز و برخوردار از دانش فقهی و پزشکی و آراسته به فضائل والای اخلاقی بوده است و نماد برجسته و الگوی بارز چنین اندیشوران دلسوز وعالمان فرزانه در تاریخ پر فروغ این سرزمین، طبیب نامور و نابغه بزرگ ایرانی، شیخ الرئیس ابوعلی سینا بود که بدلیل ارتباطش با خدا و مکتب وحی، نور حکمت الهی در دل او درخشید و به حکیم الهی تبدیل شد.

همان دانشمند بزرگی که با نبوغ والا و مجاهدات بی شائبه در عرصه کشف و تبیین واقعیت ها و مفاهیم علمی، خدمات بزرگی به جهان علم و بشریت نموده و تألیفات ارزشمند وی سالیان مدیدی عامل تعمیق و پویایی آموزش و تحقیق در معتبرترین مراکز علمی و آکادمیک دنیا بوده است.

این فرهنگ و باور در سایه تعالیم توحیدی، بزرگ مردانی را تربیت کرده است که فروغ علم و اندیشه شان در سپهر دانش بشری، راهگشا بوده است و همگان را به همراهی فراخوانده است. ابن سینا، جرجانی، رازی و ... دانشمندان شهیر و طبیبان فرهیخته ای هستند که پرچم دار همراهی دانش و اخلاق بوده و در سایه سار ارزش های دینی و آموزه های توحیدی، علم را در خدمت انسانیت و رشد فضلیت های اخلاقی قرار داده اند.

  دکتر محسن بهداروند از پزشکان شاغل در بیمارستان شهید بهشتی آبادان از جمله افتخار آفرینان بی ادعا و فرهیخته ای است که می تواند مایه مباهات جامعه پزشکی ایران و جهان باشد . این پزشک اندیشمند که و یژگیهای علمی و انسانی وی زبانزد و الگوی تمامی شاغلان در این حرفه است در خدمت به مردم آبادان بی هیچ چشم داشتی و با بصیرت و دانشی کم نظیر و قابلیتهای اخلاقی منحصر به فرد همراه با دید وسیع و سعه صدر تمامی تلاش و کوشش خود را بکار برده و یکی از درخشانترین چهره های پزشکی که شهر آبادان و منطقه جنوب ایران تا کنون به خود دیده را معرفی کرده است . این مختصر تنها گوشه ای از شخصیت بارز و رفتار انسانی وی را معرفی کرده و فتح بابی است برای تقدر و تشکر از این پزشک نمونه و انسان ارجمند ...

 

نویسنده : پرستاران بهشتی در ساعت ٧:٠٤ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٦ فروردین ،۱۳٩۱
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس



احترام به ارائه دهنده گان خدمات بهداشتی و درمانی اولین قدم در ارتقای کیفیت ...

در طول تمامی سالهای گذشته تحت عناوین مختلف و در این سالهای اخیر با عنوان استقرار نظام حاکمیت بالینی توجه به ارتقای کیفیت خدمات ارائه شده سیستم بهداشت و درمان و خصوصا بیمارستانها همواره مورد توجه و عنایت مسئولین و دست اندرکاران و خدمات گیرندگان این حوزه بوده است ، مدیریت نیروی انسانی و توجه به کیفیت دانش ، مهارت و انگیزش منابع انسانی بدون شک از جمله ستونهای اساسی هر نوع برنامه ارتقای کیفی در ارائه خدمات درمانی و مراقبتی است ، حتی با وجود بهترین قوانین و مقررات و بالاترین استانداردهای مکتوب و عالی ترین برنامه های اجرایی برای ارتقای کیفیت خدمات درصورت عدم همراهی و همدلی و خواست قلبی و انگیزش درونی کارکنان برای افزایش مهارتهای علمی و عملی خود و بهبود کیفیت کار انجام شده ، مسلما تغییر و تحول محسوس و ارزشمندی در این زمینه بدست نخواهد آمد ...

استفاده از روشهای مدیریتی منسوخ شده که مبتنی بر بروکراسی اقتدارگرایانه و سعی در پیاده سازی قوانین و مقررات با استفاده از اهرم اجبار و تهدید و توبیخ و درخواست اطاعت کورکورانه از هرم قدرت در سازمانهای نوین و خصوصا در سازمانهای دانش محور که اساس تغییر و تحول و ارائه خدمات شایسته بر کیفیت دانش و انگیزش کارکنان است ، مسلما موثر وکارامد نبوده و نتیجه عکس خواهد داد ... مدیریت در سازمانهای بهداشتی و درمانی بر مبنای ارتباط صحیح شکل می گیرد و از بین منابع گوناگون  شامل منابع فیزیکی و سخت افزاری و قوانین و مقررات و استانداردها ، فناوری و دانش و گردش اطلاعات و همکاریهای بین بخشی و منابع انسانی در این سازمانها اولویت و توجه و تمرکز بر منابع انسانی خواهد بود ... در سازمانهای بهداشتی و درمانی مهمترین سرمایه منابع انسانی سازمان هستند چرا که قوانین و مقررات،زیرساختهای فیزیکی و فناوریهای موجود هیچکدام بدون داشتن نیروی انسانی برخوردار از دانش ، تجربه، مهارت و انگیزه کارامد نبوده و نه تنها به بهره وری و ارتقای کیفیت کار نمی انجامد که منجر به اتلاف منابع و هدر رفتن امکانات و کسب نتایج اغلب جبران ناپذیر خواهد گردید .

از این رو تعهد اصلی مدیران در بخش بهداشت و درمان باید بر تامین ، حفظ و ارتقای شرایط کارکنان خود باشد ، این یک تعهد حرفه ای و اخلاقی نیز به شمار می آید و وجود سختی کار مدیران در تمرکز بر ابعاد سخت افزاری و قانونی و بروکراتیک کار نمی توان آنان را از این مهم تبرئه نماید ...

مسئولان و مدیران باید احترام به کارکنان ، ارتقای آنان و ایجاد (( جو سازمانی)) مناسب برای رشد و خلاقیت و انگیزش را به مثابه یک جهت گیری اساسی در رسالت سازمانی و اهداف استراتژیک خود منظور کرده و برای تحقق ان برنامه های عملی و دیدگاه شفافی داشته باشند ... یک مثال رایج در مدیریت مثال اسب و درشکه است مسلما وجود اسبها به منظور کشیدن درشکه و  حرکت دادن آن است اما اگر بر این هدف تمرکز کنیم و اسبها را از یاد ببریم  مسلما حرکت مناسبی را نمی توان از درشکه انتظار داشت ... متاسفانه در اکثر چشم اندازها و رسالتها کارکنان هیچ جایگاهی ندارند در حالی که بدون وجود آنان و بدون رضایت و انگیزش و دانش و مهارت آنان چرخی به حرکت در نمی اید و اگر هم به زور مهمیز تحکم و با سلاح تنبه و توبیخ حرکتی صورت گیرد حرکت ناقص و ناکارامدی خواهد بود ... کارکنان در سازمانهای دانش محوری مثل مراکز بهداشتی و درمانی باید تشویق شوند تا از تمام نیروها و مهارتها و استعدادهای خود حتی در امر هدفگذاری و طراحی و مدیریت سازمان مشارکت داشته باشند و فضایی مناسب برای بروز توانایی ها و عملکردهای هوشمندانه آنان فراهم شود و این ممکن نیست مگر با احترام مدیران به هوش ، شخصیت ، استقلال ، و دانش و مهارت کارکنان  . احترامی صادقانه  که پایه همکاری و همدلی بین آنان و مدیران را برای تحقق اهداف سازمان و ارئه خدمات باکیفیت تر به مراجعه کنندگان خواهد بود .

مجید علی زاده - کارشناس پرستاری - بیمارستان شهید بهشتی آبادان

نویسنده : پرستاران بهشتی در ساعت ٩:٤۱ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢۸ اسفند ،۱۳٩٠
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس



جو سازمانی - مدیران و خلق فضای سازمانی متعالی

بیش از چند دهه از اولین تعریف جو سازمانی می گذرد. در این مدت تعاریف متعددی مطرح شده که جوهره همه آنها دو عنصر را در برداشته است:

1. سیستم شناختی (عنصر ذهنی)، که بیانگر سیستم های ارزشی سازمان است.

2. برداشتهای جمعی (عنصر احساسی) از سیاستها، عملکرد و روشهای سازمان نشئت می گیرد.

مورد اول بیشتر به فرهنگ سازمان مرتبط است و مورد دوم واقعاً بیانگر جوی است که رهبری با آن مرتبط و مورد توجه این مقاله است. به این ترتیب جو سازمانی نمایی از ویژگیهای ظاهری فرهنگ است که از ادراکات و نگرشهای کارکنان ناشی می شود. در واقع جو، نمای قابل دید و فرهنگ بخش غیر قابل رویت سازمان است، مثل یک کوه یخ شناور در آب.

اگر چه اندیشمندان راجع به تعریف جوسازمانی اتفاق نظر ندارند، ولی اکثر آنان در خصوص ویژگیهای آن دیدگاههای یکسانی ابراز داشته اند. ویژگیهای زیر را برای جو سازمانی برشمرده اند:

- یک برداشت جمعی کارکنان دربارة ویژگیهای خاص سازمان مثل اقتدار، اعتماد، انسجام، حمایت، تقدیر، نوآوری و عدالت؛

- برآیند تعامل اعضای یک سازمان؛

- پایه ای برای تفسیر شرایط؛

- تداعی کننده هنجارها و ارزشها و نگرشها راجع به فرهنگ سازمان؛

- منبع تأثیرگذار بر رفتار.

بر این اساس، "جو سازمانی مجموعه ویژگیهایی است که یک سازمان را توصیف می کند و آن را از دیگر سازمانها متمایز می سازد، تقریبا در طول زمان پایدار است و رفتار افراد در سازمان را تحت تاثیر قرار می دهد. می توان جو سازمانی را به بیانی ساده تر بیان کرد: «جو سازمانی درک کارکنان از محیطی است که در آن مشغول به کار هستند.» با این دید می توان جو سازمانی را نتیجه رهبری مدیر دانست. به طور مثال، تحقیقات نشان می دهد جو سازمانی رابطه مستقیم با توانایی مدیر در برانگیختن کارکنان با برآورده ساختن نیازهای روانی آنها همچون توفیق طلبی، قدرت و.. دارد.

مؤلفه های جو سازمانی

جونز و جیمز (1979) با مرور مطالعات قبلی 35 مفهوم را با جو سازمانی مرتبط دانسته اند. از نظر آنها جو سازمانی متأثر از ابعاد زیر است:

- تعارض و ابهام؛

- چالش ها، اهمیت و تنوع شغلی؛

- تسهیل و حمایت رهبر؛

- همکاری، دوستی و صمیمیت بین اعضا؛

- روحیه حرفه ای و سازمانی؛

- استانداردهای شغلی.

گولمن و همکاران او بر روی نمونه‌ای از مدیران به تعداد 3871 نفر مطالعه و بیان کردند که جو سازمانی که مدیران در واحد های خود ایجاد می کنند، به 6 عامل بستگی دارد:

_ انعطاف پذیری: میزان آزادی کارکنان برای نو آوری و میزان محدودیت و دست و پا گیری ضوابط و مقررات.

_ مسئولیت پذیری: میزان ادراک کارکنان از مسئولیت سازمانی.

_ استانداردها: گرایش کارکنان به استانداردهای عملکرد بالا و میزان تحمل فشارهای دائمی برای بهبود عملکرد.

_ پاداش: عادلانه و منصفانه بودن پاداشها براساس کیفیت کارها و میزان کوشش و تشویق کارکنان به کارهای سخت.

_ وضوح و شفافیت: وضوح و روشنی رسالت و مأموریت سازمان برای کارکنان.

_ تعهد: گرایش کارکنان به پذیرش مسئولیت بیشتر و دستیابی به اهداف مشترک سازمان.

نتایج پژوهشی که خانم لیمن (2003، ص 19 الی27 ) بر روی یکصد شرکت برتر با مصاحبه با هزاران کارمند انجام داد نشان می دهد، عوامل ایجاد کننده جو سازمانی متعالی در پنج متغیر اعتبار، احترام، عدالت، افتخار و صمیمیت قرار دارد. سه متغیر اول بر روی هم بیانگر مفهوم اعتماد است. در واقع اعتماد قوی کارکنان به سازمان و مدیریت، عامل اصلی محیط متعالی برای کار تلقی می شود.

از نظر وی محیط متعالی برای کار جایی است که 1 - کارکنان به مدیریت سازمان اعتماد دارند. 2 - به کاری که انجام می دهند افتخار می کنند و 3 - از رابطه با همکاران خود لذت می برند. در واقع احساس کارکنان نسبت به محیط کار را می توان به این سه جنبه مورد توجه قرار داد. (همین ابعاد، اساس تمایز بین محیط کار معمولی و خوب، و محیط کار متعالی یا ایده آل را تشکیل می دهد.)

هر یک از 5 متغیر عنوان شده خود به چند شاخص تقسیم می شوند:

1ـ اعتبار: این عامل بیانگر نگرش کارکنان درباره مدیریت است و سه بعد اساسی زیر را در بر می گیرد.

_ ارتباطات دو جانبه: ارتباطات غیر رسمی و دو جانبه؛ به این مفهوم که هم مدیران با کارکنان و هم کارکنان با مدیران به طور غیر رسمی ارتباط دارند.

_ قابلیت: توانایی مدیریت در هماهنگی منابع، احساس مسئولیت، خلق و ارائه چشم اندازی روشن از فعالیتهای سازمان و تنظیم مسیر دستیابی به آن و عملکرد مدیریت به نوعی که کارکنان به صلاحیت و شایستگی او اعتماد داشته باشند.

_ صداقت: قابل اعتماد بودن، درستی و رفتار اخلاقی، مدیریت در طول زمان در کنار ارتباطات دو جانبه و قابلیت مدیریتی، با رفتار صادقانه و پایبندی به اصول اخلاقی، کارکنان را به خود جلب می کند.

2ـ احترام: این متغیر بیانگر میزان احترام مدیر به نیازهای روحی و شخصی کارکنان است. عوامل تعیین کننده این متغیر عبارتند از:

_ حمایت: قدردانی مدیر از کارکنان خود و ایجاد فرصتها و تمهیداتی برای رشد و پرورش آنان.

_ تشریک مساعی: جویا شدن از نظرات و دیدگاههای کارکنان و درگیر کردن آنان در فعالیتهای سازمان.

_ توجه: محترم شمردن علائق تک تک افراد، صرفنظر از نیازهای کاری و شغلی آنها.

3ـ عدالت: عامل عدالت نیز با سه عامل زیر تعریف می شود که جملگی به نحوه برخورد عادلانه سازمان با اقشار مختلف و پرهیز از تبعیض دلالت دارند:

_ برابری: پرداخت حقوق و مزایای مناسب و عادلانه و نیز نگاه یکسان به عموم کارکنان به عنوان عضوی از سازمان.

_ بی طرفی: بی طرفی در تصمیمهای مربوط به گزینش و ارتقای کارکنان.

_ عدم تبعیض: اجتناب از هر گونه تبعیض و اعطای حق استیناف به کارکنان، یعنی حق تجدید نظر خواهی در تصمیمها.

-4 افتخار: عامل افتخار به مفهوم احساس غرور یا مباهات کارکنان به شغل و دستاوردهای گروهی و سازمانی آنان مربوط است و به وسیله عوامل زیر تعریف می شود:

_ شغل فردی: شغل معنی خاصی برای شاغل داشته باشد و شاغل بتواند در انجام وظیفه، خود را مطرح و شایستگیهای خود را آشکار کند.

_ دستاوردهای تیمی: کارکنان از موقعیتهای گروهی و دستاوردهای کاری افراد در سایر واحدها احساس غرور کنند و به خود ببالند.

_ انگاره سازمان (تصویر ذهنی کارکنان از سازمان): کارکنان با مباهات شرکت را به دیگران معرفی و به جایگاه شرکت در جامعه افتخار کنند.

5 ـ صمیمیت: این عامل بیانگر احساس پذیرش و علاقه متقابل و نیز احساس عضویت در یک خانواده مشترک در وجود کارکنان است و می توان آن را با استفاده از سه عامل تبیین کرد:

_ رفاقت: توانایی دوست بودن یا دوست شدن با یکدیگر، احساس محرم بودن با دیگران.

_ مراقبت و حمایت از دیگران: جو اجتماعی دوستانه و خوشایند در سازمان.

_ تعلق: احساس تعلق و وابستگی به سازمان، مانند احساس پیوند و یگانگی با اعضای خانواده یا تیم.

یافته های خانم امی لیمن نشان می‌دهد از سه بخش ایجاد کننده جو سازمانی (‌ارتباط کارکنان با مدیران، شغل کارمندان و ارتباط کارکنان با یکدیگر) ارتباط مدیر با کارکنان خود مهمترین عامل تعیین کننده جو سازمانی است و این امر تأییدی است بر ادعای سایر پژوهشگران همچون استرینگر، لیتوین، لیکرت وگولمن که بیان می کنند "رهبر مهمترین عامل تعیین کننده جوسازمانی است".

جو سازمانی و رهبری

نتایج پژوهش خانم لیمن (2003) نشان می دهد که سیاستها، برنامه های سازمان، وضعیت مالی یا ارزش سهام شرکت هیچکدام سازمان را به محیطی مناسب برای کارکردن تبدیل نمی کند، بلکه آنچه از سازمان یک محیط کار ایده‌آل و مطلوب می سازد، احساس کارکنان نسبت به ابعاد محیط کار (مدیریت، شغل و همکاران) است.

از سه بخش ایجادکننده جو سازمانی یعنی ارتباط مدیران با کارکنان، شغل کارمندان و ارتباط کارکنان با یکدیگر، ارتباط مدیر با کارکنان خود، مهمترین عامل تعیین کننده جو سازمانی است.

تحقیقات متعدد نشان می دهد که سبک رهبری و رفتار مدیر مهمترین عامل تاثیرگذار بر نگرش کارکنان از جو سازمانی است. بنابراین می توان گفت که احساساتی که کارکنان در محیط تجربه می کنند،بیش از هر چیز متأثر از اعتماد و احساسی است که آنان نسبت به مدیران خود دارند. در واقع، از بین سه ویژگی عنوان شده ( مدیر، همکاران و شغل)، مدیران را می توان عامل اصلیِ ایجاد و تقویت این احساس در کارکنان و در نهایت ایجاد جو سازمانی متعالی دانست.

خانم امی لیمن (2003) با پژوهش در یکصد شرکت برتر دنیا دریافت که مدیران این شرکتها، به منظور ایجاد و تقویت این احساس در سازمان به طور جدی عوامل زیر را پیگیری می کنند:

_ مدیران ارتباطی دو جانبه با کارکنان برقرار می کنند و از این طریق اطلاعات لازم را در اختیار آنان قرار می دهند و صلاحیت خود را به کارکنان اثبات می کنند و با رفتارهای اخلاقی و صادقانه اعتبار خود در افکار عمومی را افزایش می دهند.

_ مدیران از طریق حق شناسی و قدردانی، فراهم آوردن شرایط و فرصتهای لازم برای رشد کارکنان، مداخله آنها در امور، استقبال از ایده ها و همچنین حساسیت نسبت به علائق شخصی آنان، توجه و احترام به کارکنان را نشان می دهند.

_ مدیران از طریق رعایت عدالت در پرداختها، رفتار با کارکنان به عنوان اعضای دائمی خانواده سازمان، عدالت در استخدام و ارتقا، عدم تبعیض و قائل شدن حق تجدید نظر خواهی برای کارکنانی که متهم، متخلف یا ناکارآمد شناخته شده‌اند، انصاف و بی طرفی خود را آشکار می‌کنند.

_ مدیران کار کارکنان را معنی دار و ارزش آفرین می کنند. کارها و تلاشهای گروهی را تشویق و تسهیل کرده و شرایطی فراهم می کنند که کارکنان از کار و عضویت در سازمان احساس افتخار کنند و بالاخره از طریق صمیمیت و همدلی و ایجاد فضایی دوستانه، در کارکنان احساس همراهی و وفاداری ایجاد می کنند.

نتیجه گیری

جو سازمانی را می توان نتیجه رهبری مدیر دانست. مدیر مؤثر مهارت بسزایی در برانگیختن کارکنان با برآورده ساختن نیازهای روانی کارکنان همچون توفیق‌طلبی، قدرت و.. دارد. تمامی این عوامل موجب بهره وری و اثربخشی کارکنان و در نهایت افزایش بهره وری و اثربخشی سازمان می‌شود.


نویسنده : پرستاران بهشتی در ساعت ٩:۳٤ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢۸ اسفند ،۱۳٩٠
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس



ممیزی بالینی

ž    تعریف:

ممیزی بالینی فرایندی است نظام مند که در قالب انجام مراحل مختلف به ارتقا کیفیت خدمات سلامت در یک حیطه مشخص می پردازد.

ž    انتخاب موضوع ممیزی:

اهمیت انتخاب موضوع: نقطه آغاز هر فعالیت ارتقا کیفیت، انتخاب موضوع آن است و این انتخاب نیاز به تفکر و برنامه‌ریزی دقیق و اولویت‌بندی مناسب دارد، چرا که انجام هر پروژه ممیزی مستلزم صرف منابع فراوان است.

حیطه‌های ممیزی

ž    ساختار: مجموع منابعی است که سیستم را قادر به ارائه خدمت یا مراقبت درمانی می‌سازد.

ž    فرایند: خود فرایند ارائه خدمات درمانی- مراقبتی و روشهای آن است.

ž    نتیجه: تغییرات قابل اندازه گیری در وضعیت سلامت بیمار یا بیماران است.

حیطه‌های ممیزی

ž    ساختار: مجموع منابعی است که سیستم را قادر به ارائه خدمت یا مراقبت درمانی می‌سازد.

ž    فرایند: خود فرایند ارائه خدمات درمانی- مراقبتی و روشهای آن است.

ž    نتیجه: تغییرات قابل اندازه گیری در وضعیت سلامت بیمار یا بیماران است.

حیطه‌های ممیزی

حیطه‌های ممیزی

ž    ساختار: مجموع منابعی است که سیستم را قادر به ارائه خدمت یا مراقبت درمانی می‌سازد.

ž    فرایند: خود فرایند ارائه خدمات درمانی- مراقبتی و روشهای آن است.

ž    نتیجه: تغییرات قابل اندازه گیری در وضعیت سلامت بیمار یا بیماران است.

سوال هایی برای الویت بندی:

ž    آیا شواهدی مبنی بر وجود یک مشکل کیفیتی جدی در این قسمت وجود دارد؟ مثلا شکایتی از سوی بیماران یا میزان بالای خطاها و عوارض و ...؟

ž    آیا این مشکل در منطقه خاصی وجود داشته و ازآن ناحیه ارجاع شده است؟

ž    مشتریهای سیستم (بیماران، جامعه و ... ) انتظار دارند که ما به چه چیزی توجه کنیم؟ ( مثلا موضوعاتی که از دل مشکلات یا شکایات بر می‌آیند)

ž    آیا توان بالقوه مشخصی برای ارتقا این خدمت وجود دارد؟ آیا در شرایط موجود، این مشکل قابلیت تغییر و بهبود دارد؟

ž    آیا در این حیطه شواهد مناسبی برای استخراج استانداردها در دسترس وجود دارد؟ مثلا مطالعات مروری یا راهکارهای بالینی ملی و ...؟ آیا برای این موضوع استانداردها یا راهکارهای مشخصی تدوین شده ‌است؟

سوال هایی برای الویت بندی:

ž    آیا فرصتهای بالقوه‌ای برای تعمیم دادن این پروژه و خارج نمودن آن از سطح محلی وجود دارد؟

ž    آیا موضوع مورد بررسی در راستای سیاستهای ملی است؟

ž    آیا این موضوع، یک اولویت برای سازمان محسوب می‌شود؟

ž    چه خدماتی به طور معمول در سیستم ارائه می‌شود؟ (‌برای یافتن حیطه‌هایی که اگر ممیزی شوند، ارتقا کیفیت آنها منجر به سود‌رسانی به جمعیت زیادی از بیماران می‌شود، یا اثرات مفیدی بر زندگی کاری کارمندان دارد)

ž    چه فعالیتهای پر‌خطری (برای بیماران، کارکنان یا همکاران سازمان) در سیستم انجام می‌شود که یک فرایند ممیزی می‌تواند آنها را پیدا کرده، بهبود داده و کم خطر سازد.

ž    چه فعالیتهای پرهزینه‌ای وجود دارد که یک پرو‌ژه ممیزی می‌تواند راههایی برای کاهش هزینه‌های آنها پیدا کند؟

ž    روشهای تعیین موضوع ممیزی:

ž    تحلیل تاثیرکیفیت ( Quality Impact Analysis)

ž    بررسی مسیر بیمار (patient pathway)

ž    ........

بررسی وضعیت موجود

ž    انجام یک پروژه ممیزی بالینیِ موثر نیاز به اطلاعات قابل اعتماد و دقیق پیرامون موضوع مورد نظر دارد.

ž    باید توجه گردد که نباید انرژی سیستم برای جمع آوری داده‌هایی نامرتبط و نادرست صرف شود.

ž    برای جمع آوری اطلاعات روشهای مختلفی وجود دارد و بهتر است که در نهایت وضعیت موجود در قالب داده های کمی گزارش گردد.

مثال: گزارش پاتولوژی 85% از آپاندکتومی هایی که در این بیمارستان انجام می گردد، نرمال است.

ž    تعیین استانداردهای ممیزی و مقایسه با وضعیت موجود

ž    به عبارت ساده می توان گفت که استاندارد وضعیت مطلوبی است که در نهایت می خواهیم به آن نائل گردیم.

چون دستیابی به وضعیت مطلوب به یکباره امکانپذیر نیست، ناگزیر از اتخاد پله هایی برای رسیدن به استاندارد هستیم. با انجام یک پروژه ممیزی بالینی یک پله به وضعیت مطلوب نزدیکتر می شویم.

به هریک از این پله ها که در واقع هدفی است که برای یک پروژه ممیزی تعریف می شود تارگت یا هدف گویند.

بنابراین:

ž    برای هر پروژه ممیزی بالینی یک استاندارد و یک تارگت (هدف) تعریف می شود.

ž    استاندارد وضعیت مطلوب و نهایی است که تمایل داریم به آن نائل شویم ولی ممکن است که برای نیل به آن نیازمند انجام چرخه های متعدد ممیزی بالینی باشیم.

ž    از آنجا که معمولا با یک مداخله مستقل و مشخص قادر به اصلاح نهایی وضعیت موجود نیستیم، تارگت هدفی است در راستای نیل به استاندارد که با انجام این پروژه ممیزی بالینی قصد حصول به آن را داریم.

ž    مداخله و تغییر:

ž    اگر انجام قسمت اول پروژه ممیزی نشان دهد که نیاز به اعمال تغییر وجود دارد (یعنی در قسمتهایی از فرایند ارائه یک خدمت عدم تطابق با استاندارد وجود داشته باشد و این عدم تطابق جز استثنائات نبوده و قابلیت اصلاح داشته باشد)، انجام تغییرات ضرورت می‌یابد.

ž    توجه داشته باشید که هر تغییری الزاما منجر به بهبود و ارتقا نخواهد شد، پس فقط برای اینکه مداخله‌ای کرده باشید، اعمال تغییر نکنید.

ž    این بخش مشکل‌ترین قسمت چرخه ممیزی بالینی بوده و نقطه‌ای است که احتمال زیاد دارد در آن نقطه چرخه متوقف شده و نیرو و انرژی زیادی به هدر رود.  

ž    پس یک پروژه ممیزی را باید به گونه‌ای طراحی نمود که احتمال اعمال تغییرات موثر به حداکثر برسد.

از ابتدای شروع پروژه:

ž     اطمینان حاصل نمایید که افرادی که درگیر این فرایند خواهند شد، انگیزه کافی برای ارتقا کیفیت خدمت در این حیطه را دارا هستند. اگر موضوع ممیزی تنها مورد علاقه شما است و افراد دیگر چندان علاقه‌ای بدان ندارند، احتمال اینکه بتوانید منجر به ایجاد تغییرات موثری در سیستم شوید، بسیار کم خواهد بود.

ž      همه مهره‌های کلیدی (افرادی که در مورد انجام هر تغییری حرف آخر را می‌زنند) را در مرحله طراحی پروژه درگیر نمایید. چرا که با وجود آنها احتمال اینکه تغییری اعمال شود و فرایندی ارتقا یابد، افزایش می‌یابد.

ž      اگر هزینه‌های مازادی در رابطه با تغییر پیشنهادی بر سیستم تحمیل می‌شود، اطمینان حاصل نمایید که مدیریت مجموعه طرح پیشنهادی شما را فهمیده و از آن حمایت می‌کند. اگر قبل از شروع پروژه به  این توافق نرسید، احتمال اینکه بتوانید بودجه لازم برای اعمال تغییرات را فراهم سازید، کم خواهد بود.

ž     از یک متدولوژی قوی در اجرای پروژه‌تان استفاده نمایید، در صورتیکه افراد از پایایی و روایی نتایج شما اطمینان حاصل نمایند، احتمال اینکه بتوانید منشا تغییر و اصلاح شوید، افزایش می‌یابد.

ž    مراحل پیشنهادی اعمال تغییرات در سیستم (مدل هوبرمن و میلز):

ž    آماده سازی (پروسه مقدماتی اعمال تغییر)

ž    اعمال تغییر (تجارب اولیه تغییر)

ž    استمرار (نهادینه نمودن تغییر در سیستم)

پژوهش یا ممیزی بالینی؟

تشابهات پژوهش با ممیزی بالینی:

aهر دو به سوالاتی در مورد کیفیت ارائه خدمات و مراقبتها پاسخ می‌دهند.

aهر دو مراحلی چون نمونه‌گیری، جمع‌آوری داده‌ها و تحلیل یافته‌ها دارند.

aهردو به هر دوصورت گذشته‌نگر و آینده‌نگر قابل انجام هستند.

aهردو باید تمام ذینفع‌ها را درگیر نمایند.

پژوهش یا ممیزی بالینی؟

تفاوتهای پژوهش با ممیزی بالینی:

پژوهش یا ممیزی بالینی؟

مراحل انجام ممیزی بالینی در یک نگاه:

ž    موضوع و عنوان پروژه ممیزی را انتخاب کنید.

ž    یک تیم ممیزی تشکیل دهید.

ž    اهداف عینی و استانداردها را تعیین کنید.

ž    یک نمونه برای انجام پروژه ممیزی‌تان انتخاب کنید.

ž    روش جمع‌آوری داده‌هایتان را طراحی نموده و آن را اجرا کنید.

ž    اطلاعاتتان را تجزیه و تحلیل نمایید.

ž    یافته‌هایتان را گزارش کنید.

ž    یک گزارش بنویسید.

ž    تغییرات را اعمال نموده و ممیزی را تکرار کنید.

ž    نتایج را منتشر کنید.

ž    اخلاقیات را در نظر داشته باشید.

حمایتهای مورد نیاز:

برای اینکه یک پروژه ممیزی بتواند به خوبی به انجام برسد به انواعی از حمایتها نیاز دارد، که می‌توان آنها را در دو دسته عمده جای داد:

ž    حمایتهای علمی و تکنیکی برای طراحی و اجرای کلیه مراحل ممیزی

ž     حمایت و تعهد صاحبان فرایند و ذی‌نفعها برای تداوم بخشیدن به تغییر ایجاد شده در جهت ارتقای کیفیت (‌درصورتیکه یافته های ممیزی حاکی از نیاز به ایجاد تغییر باشد)

 

نویسنده : پرستاران بهشتی در ساعت ٢:۱٥ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ بهمن ،۱۳٩٠
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس



بوروکراسی حاکم بر بیمارستانها مانع خلاقیت پرستاران است

مدیر گروه مدیریت پرستاری دانشکده پرستاری- مامایی شهیدبهشتی گفت: در بیمارستان‌هایی که سلطه‌گری، منفی‌بافی، مقاومت، ترس، عیب‌جویی، سازش‌کاری، تسلیم در برابر قدرت و کمرویی و به‌طور کلی نظام بوروکراسی فعلی حاکم است، خلاقیت پرستاران بروز پیدا نمی کند.

 

 فروزان آتش‌زاده شوریده در گفت‌وگو با خبرنگار نظام پرستاری کشور اظهار کرد: بیمارستان‌هایی که بتوانند خلاقیت پرستاران را احیا و شکوفا کنند، به میزان قابل توجهی از توسعه، رشد و شکوفایی علمی در حیطه پرستاری استفاده می‌کنند و به این ترتیب در بعد حاکمیت بالینی موفق‌تر هستند.

وی ادامه داد: به هر میزان که خلاقیت در پرستار پرورش و تعالی نیابد؛ رکود علمی، آموزشی را باید برای بیمارستان انتظار داشت.

مدیر گروه مدیریت پرستاری دانشکده پرستاری مامایی شهیدبهشتی گفت: با توجه به رشد روزافزون علم پزشکی و پرستاری، تغییر در الگوی بیماری­ها، افزایش آگاهی جامعه و نیاز به روزآمد شدن علم و ارتقاء توانمندی پرستاران، نیاز به شناسایی و پرورش ذهن‌های خلاق و آفریننده نیز بیشتر و شدیدتر شده است.

آتش‌زاده افزود: خلاقیت نه فقط به هوش و تفکر بلکه به شخصیت فرد نیز مربوط می شود و امروزه، جامعه ما بیش از هر زمان دیگر به افراد هوشمند و خلاق نیاز دارد.

وی اظهار کرد: امروزه نقش مراقبتی (نقش پرستار) با 7 نقش مراقبتی، آموزشی، مشورتی، رهبری، درمانی، مدافعه و هماهنگ‌کننده جایگزین شده است. برای ایفای این نقش‌ها باید خلاقیت شکوفا شود و به مرحله عمل یعنی نوآوری درآید.

مدیر گروه مدیریت پرستاری دانشکده پرستاری مامایی شهیدبهشتی گفت: برای اینکه پرستار بتواند خلاقیت و نوآوری داشته باشد باید آمادگی خطر کردن، کنجکاوی و جست و جوگری، استقلال اندیشه، پشتکار و پایداری، شهامت، استقلال رای، خودآغازگری، ابتکار، پرسشگری درباره موقعیت‌های معماگونه و درگیر شدن با امور دشوار را داشته باشد. از همین‌رو باید از  سوی بیمارستان و مسئولان ذی‌ربط این رفتارها  تشویق شود تا پرستار به سمت خلاقیت سوق داده شود

آتش‌زاده تاکید کرد: خلاقیت از مهمترین مسائل در حرفه  پرستاری و مهمترین ویژگی در پرستاران است.

نویسنده : پرستاران بهشتی در ساعت ٢:٠۱ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ بهمن ،۱۳٩٠
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس



مدیریت پرستاری

تاریخچه مدیریت:گرچه مدیریت به مفهوم کلی آن سابقه ای به قدمت زندگی اجتماعی انسان و حتی بیشتر از ان را داردفاما آنچه که به نام دانش مدیریت برای مدیریت سازمانها و موسسات بخصوص موسسات انتفاعی تکامل پیدا کرده است، مربوط به اواخر قرن نوزدهم وعمدتا قرن بیستم می باشد. تا قبل از قرن بیستم، سازمانها در مقیاسی کوچک و با استفاده از روشهای ساده اداره می شدند و هنوز پیچیدگی امروز خود را پیدا نکرده بودند، در حالی که امروز مدیریتها با مسائل گوناگون همچون جمعیت فزاینده ، رکود آگاهی اجتماعی ،کمبود منابع بخصوص منابع انرژی ، تورم، تامین رفاه، رقابت و نظایر آن روبرو هستنند و رعایت همه این مسائل همراه با بزرگ شدن نسبی سازمانها و پیشرفت فن آوری و استفاده از علوم ریاضیات ، اقتصاد  و رایانه ، پیچدگی مذیریت را بیشتر کرده است .
مکاتب مدیریت:
در طول تاریخ و همگام با پیشرفت دانش مدیریت، مکاتب مختلفی در این زمینه پایه عرصه حیات نهادند که عبارتنند از:
الف ) مکتب کلاسیک
به طور کلی نظریه های دانشمندانی مانند هنری فایل، فردریک تیلور، مونی ورایلی، ماکس وبر و لوترگیولیک مهمترین معرف عقاید کلاسیک می باشند و نظریه های مکتب کلاسیک دارای چهار نکته اصلی است که عبارتنند از ک
اصل تقسیم کار – سلسله مراتب – رابطه منطقی – حیطه یا قلمرو نظارت
ب ) مکتب روابط انسانی
در این نظریه عامل احتماعی به نوعی عامل مهم در مدیریت مطرح شد . بر این اساس میزان کار و تولید تنها به فرد بستگی ندارد، بلکه به شبکه ارتباطهای اجتماعی که فرد در ان قرار دارد وابسته می باشد.
ج ) مکتب نئوکلاسیک
نظریه های ننو کلاسیک بر این اساس بود که یک کارگر خوشحال یک فرد مولد و سارنده است. بنابر این کارآیی و اثر بخشی سازمانها از راضی و خوشحال نگه داشتن عامل انسانی ناشی می شود ، نه ساخت و روابط رسمی سازمان.
د ) مکتب جدید
مهمترین وجه مشخص کننده مکتب جدید استفاده از نظریه سیستمها در تجسم و تجزیه و تحلیل سازمان می باشد . طرز فکر سیستمی و استفاده از این نظریه بر تمام رشته های علمی از جمله مدیریت سایه افکنده است.
مدیریت از دیدگاه اسلام:
مدیریت اسلامی : مدیریتی است که در زمینه رشد انسان به سوی الله (الی الله المصیر) را فراهم نماید و مطابق کتاب و سنت وسیره ، و روش پیامبر (ص) و امامان معصوم و علوم و فنون و تجارب بشری حهت رسیدن به هدفهای یک نظام در ابعاد مختلف، همانند یک محور و مدار و قطب عمل کند. این شیوه مدیریت را مدیریت اسلامی می نامند.
سرور آزادگان حضرت امام حسین (ع) در خطبه معروف امنر به معروف و نهی از منکر می فرمایند:
و این که میگویم شما علما و دانشمندان دین قیام کنید و حکومت و مدیریت را از دست ناپاکان و بی لیاقتها بگیرید برای آن است که مجاری امور و احکام باید به دست دانشمندان مومن به خدا باشد آنان که امین بر حلال و حرام هستنند.
قرآن کریم در موارد متعدد و منایبتهای گوناگون ، امانت مدیریت و امانت داری مدیر را گوشزد نموده است.
حضرت علی (ع) در نامه معروف خود به مالک اشتر توصیه می کند که در مدیریت از شیوه های مستبدانه استفاده ننماید :
مبادا در منصب مدیریت برخوردهای تو مانند جانور درنده ای باشد که فرصت خوردن آنان را غنیمت بشمری.
زشتی و خسارت این گونه مدیریت را باید از زبان پیامبر اسلام شنید که می فرمابند:
یک ساعت ستمگری در مسند مدیریت از نود سال گناه کردن در پیشگاه خداوند بزرگتر است.
یکی از فقیهان بزرگ و یاران نزدیک امام رضا (ع) فضل بن شاذان نیشابوری است، او میگوید من از علی بن موسی الرضا در مورد ضرورت مدیریت شنیدم که می فرمودند:
در مطالعه افراد بشر هیچ گروه و ملتی را نمی یابیم که در زندگی موفق و پایدار باشد مگر به وجود مدیر و سرپرستی که امور عادی و معنوی آنان را مدیریت نماید.
از دیدگاه اسلام ضرورت مدیریت تا آنجاست که اگر گروهی قصد مسافرت داشته باشند، در حالی که تعدادشان از سه نفر بیشتر نباشد باید یکی از آنان را به عنوان مدیر برگزینند تا روح نظم و انظباط را بر اجتماع خود حاکم گرداند و کارها در پناه نظارت و هماهنگی مدیر، نتیجه مطلوب را به دست آورد
نقش محوری مدیر:
از خصوصیاتی که با مقام و منصب مدیریت در آمیخته و مدیر را هر گز گریزی از آن نیست محوریت است.
در این مورد می توان ادعا کرد که هرگاه محوریت را مدیریت جدا کنیم ، چیزی  دیگر به نام مدیر و مدیریت وجود نخواهد داشت.
حضرت علی (ع) مدیریت را به رشته ای که از وسط دانه های تسبیح می گذرد تشبیه می نماید و می فرمایند:
نقش مدیر و زمامدار از کشور همانند رشته ای است که از وسط مهره ها گذشته و آنان را در یک محور گرد آورده و به یکدیگر پیوند زده است . هر گاه این رشته پاره شود مهره ها عامل ارتباط را از دست داده و پراکنده خواهند شد و با گسستن ان رشته، دیگر زمینه ای برای گردآوری وجود ندارد.
اصول مدیریت:
1-    برنامه ریزی (اسلام و برنامه ریزی )
چون اسلام عبادت و زراعت دنیا و آخرت، مادیت و معنویت است و به انسان با دیدی جامع می نگرد؛ به برنامه ریزی در ابعاد گوناگون مادی و معنوی سخت معتقد است.
اسلام، مسلمانان بی برنامه را مسلمانانی گمشده در بیابانی می داند که به خیال آب به دنبال سراب می گردد و چنین فردی هرگز به سعادت و کمال نخواهد رسید.
2- سازماندهی
سازماندهی عبارت است از عمل طبقه بندی وظایف، تفویض اختیار و تثبیت مسئولیت برای احرای وظایف، و تعیین روابط به منظور همکاری موثر در انجام هدفهای سازمان.
3- هماهنگی
از ارکان دیگر مدیریت هماهنگی است که مدیر تشکیلات با یک سلسله حرکتها و برنامه های منظم، واحدهای مختلف سازمان را به یکدیگر ارتباط می دهد و عاملی اصلی برای ایجاد پیوند بین افراد و واحدهای سازمان می باشد.
4- نظارت
نظارت و کنترل از دیگر ارکان مدیریت به شمار می آید و مدیر به عنوان یکی از وظایف اصلی خود باید ، شیوه ها ، امکانات و عملیات گوناگون تشکیلات را زیر پوشش نظارتی قرار دهد تا حرکت دستگاهها به انحراف و امکانات موجود به هرز نرود.
5-ارزشیابی
منظور از ارزشیابی این است که مدیر کلیه امکانات به کار برده شده ، اعم از مادی یا معنوی را با بازدهی کار، بر اساس معیارهای مورد قبول به دست آورد تا روشن گردد که آیا به هدفهای کمی و کیفی مورد نظر نایل آمده است یا نه ؟
امام کاظم (ع) می فرمایند :
کسی که هر روز در محاسبه به ارزشیابی کارهای خود نپردازد از ما نیست و اگر کار نیکی انجام داده است از خداوند فزونی آن را بخواهد و خدا را بر موفقیتی که به دست آورده سپاس گوید و اگر کار زشتی را مرتکب شده است از خداوند آمرزش آن را بخواهد و توبه کند.
برنامه ریزی نیروی انسانی در پرستاری:
برنامه ریزی پرسنلی(نیروی انسانی)عبارت است از تعیین تعداد افرادی که در سالهای آینده برای تامین هدفهای سازمان باید انتخاب و آموزش داده شوند، ترفیع بگیرند و بازنشسته شوند.
براین اسا س تسهیلات و وسایل مورد نیاز پیش بینی میگردد. شروع برنامه ریزی نیروی انسانی با تهیه نمودار سازمانی است که با توجه به نمودار سیر ترفیعات در سازمان؛ آیین نامه استخدامی،برنامه های آموزشی ضمن خدمت و غیره تهیه میگردد.
از آنجا که در سازمانهای بهداشتی و درمانی بیشترین بودجه سازمان را کارنان خدمات پرستاری جذب می کنند لذا مدیران پرستاری جهت موفقیت در ارائه مراقبتهای پرستاری باید طبقه و سطوح علمی کارکنان پرستاری را مشخص نموده و از حداقل آنان برای رفع نیازهای بیماران استفاده نماید. توجه به کارکنان پرستاری نیز در برنامه ریزی نیروی انسانی پرستاری ازاهمیت ویژه ای برخوردار است .
مک کی ، عامل نارضایتی در میان پرستاران را کمبود پرستار میداند.
سدلر، درتایید این موضوع اضهار میدارد: سلامت بیمارستان در نتیجه کمبود پرستار تهدید می شود.
کمبود پرستار در سیستم بهداشت و درمان امری حساس بشمار می آید. بطوریکه انجمن بیمارستانهای آمریکا گزارش کرده است که 85درصد از بیمارستانهایی که در در سال 1987 تحت بررسی قرار گرفته اند کمبود پرستار دارند.با توجه به موارد فوق چنانچه مدیران پرستاری در پی راهی جهت پیشگیری کمبودی که در کارکنان پرستاری بیمارستانها مشاهده می شود، نباشند و در برنامه ریزی نیروی انسانی کمبود پرستار مورد نظظر قرار نگیرد، ممکن است رون ارائه خدمات درمانی دچار مشکلاتی گردد.
کلیات سازماندهی:
سازماندهی یکی دیگر از وظایف مهم هر مدیر محسوب می شود. تلاش در جهت شناخت وظیفه سازماندهی و اهمیتی که این وظیفه در مدیریت دارد، مستلزم بررسی و مطالعه جنبه های مختلف این وظیفه است.
(سازمان عبارت است از وجود هماهنگی معقول در فعالیت گروهی از افراد برای نیل به یک هدف یا منظور مشترک از طریق تقسیم کار و وظایف و از مجرای سلسله مراتب اختیار و مسئوولیت قانونی) 
حیطه نظارت (انواع سازمانها):
هامیلتون ، یورویک و گرایکوناز اولین کسانی بودند که در مورد حیطه قلمرو مدیر تحقیق کردند و هامیلتون پیشنهاد کردکه حدودی برای تعداد افرادی که تحت نظارت مدیر قرار می‌گیرند باید قائل ،او تعداد مورد بحث را سه الی شش نفر تعیین کرد و بعدها گرایکوناز در تایید نظریه هامیلتون،حداکثر شش نفر را در حیطه قلمرو یک مدیر پیشنهاد کرد.درتعیین حیطه قلمرو مدیر باید به دو نکته یکی پیچیدگی کارودیگری قدرت کسانی که کار را انجام میدهند توجه داشته باشد و هر چه نیاز به نظارت بیشتر باشد باید از تعداد افرادی که در جیطه قلمرو قرار دارند کاسته شود.درواقع قضاوت این که در حیطه قلمرو باید چه تعداد افراد قرار گیرند،به چگونگی کار ،قدرت افراد،قدرت اداره کننده و موقعیت بستگی دارد.
سازمان اداری معمولا از سه منطقه مدیریت و یک منطقه عملیات به ترتیب زیر تشکیل میشود:
1-مدیران اداری:به اشخاصی اطلاق می گردد که خط مشی و سیاست کلی موسسه را تععین می کند.
2-مدیران واسط یا اجرایی:مسوول اجرای خط مشی و سیاست کلی سازمان هستند.
3-مدیران سرپرست:به اشخاصی اطلاق می شود که در موسسات صنعتی به کارگران و در سازمانهای دولتی با کارمندان مامور اجرای عملیات ، دائما در تماس ومستقیما مسئول عملیات آنان هستند و بالاخره کارکنان مامور اجرای عملیات که وظایف این دسته عبارت از اجرای عملیات اصلی سازمان است.
سازماندهی در پرستاری:
از آنجا که رده های مختلف در پرستاری وجود دارد وجود این رده ها ایجاب می کند که سازماندهی پرستاری به دقت صورت گیرد تا وظایف و فعالیتهای هر رده روشن شود.
سازماندهی یکی از وظایف مهم هر مدیریمحسوب می شود ،بخصوص مدیر خدمات پرستاری وظیفه
سنگینی دراین رابطه به عهده دارد ،زیرا تعداد کارکنان پرستاری ،تفاوت بین معلومات آنها،پیچیدگی
و اکثر اوقات بحرانی بودن محیط کار ،ساعات طولانی کار،به عبارت دیگر ضرورت وجود پرستاران
در رده های مختلف به طور منظم در24ساعت شبانه روز و 365روز از سال ،نیازهای کارکنان ،
وجود تضاد و هماهنگی بین مقاصد و هدفهای آنان و بسیاری از مسائل دیگر،گویای این حقیقت
است که روسای سطوح مختلف واحد پرستاری نه تنها باید به سازماندهی به عنوان فعالیت مربوط به
خود توجه نمایندبلکه،باید سعی کنند به منظور پیشبرد هدفهای پرستاری با مطالعات گسترده و عمیق
و کسب معلومات جدید و استفاده از فرایندهای علمی فعالیتهای پرستاری را سازمان دهند.
مدیر خدمات پرستاری در طی سازماندهی فعالیتهای مورد نظر را ابید مورد توجه قرار دهد،این
فعالیتها بر اساس هدفهای سازمان تعیین می شود.
تقسیم کار:
تقسیم کار ابتدا توسط آدام اسمیت مطرح شد و مورد استفاده قرار گرفت .
آدام اسمیت در کتاب معروف خود به نام ((ثروت ملل)) به اهمیت تقسیم کار اشاره نموده است ، او در بررسی های خود در یک کارخانه سوزن دوزی ملاحضه کرد که هر کارگر به تنهایی قادر نیست روزانه بیشتر از بیست سوزن تولید کند، بدین جهت او با تقسیم کار به وظایف ساده محصول کار روزانه ده نفر کارگر را به 4800 سوزن در روز افزایش داد یعنی در حقیقت بازده کار کارگران ، 240 برابر گردید .
روشهای تقسیم کار در پرستاری:
1-روش گروهی یا تیمی:
در روش گروهی یا تیمی اعضای گروه شامل پرستار ، بهیار و کمک بهیار می باشد،که تعداد هریک به میزان فعالیت مورد نظر بستگی دارد.
2-روش پرستاری عملی:
در این روش مراقب پرستاری به وظایف مختلف تقسیم می شود ، کارها از قبل تنظیم و بین کارکنان پرستاری تقسیم می شود .
3-روش موردی:اولین و قدیمی ترین نظام بالینی پرستاری ((روش موردی))است ،این نظام زمانی به کار گرفته می شود که فلسفه پرستاری بر این اصل استوار باشد که مراقبت یک بیمار به طور کامل به یک پرستار واگذار می شود .
4-پرستاری اولیه :
در این روش توجهات پرستاری به صورت مداوم از طرف پرستار متخصص و فارغ التحصیل صورت می گیرد و پرستار مسئولیت و اختیار بررسی ، برنامه ریزی ، اجرا و ارزیابی برنامه مراقبتی بیمار و مسئولیت 24 ساعته بیمار را تا شیفت بعدی به طور انفرادی به عهده دارد .
5-روش قیاسی یا مدولار:
در این روش پرستاری اولیه به نوعی تفسیر شده است و زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که کارکنان پرستاری مرکب از پرستار ، کمک بهیار ، و بهیار باشند ،به هر گروه 8-12 بیمار داده می شود .
منابع:
1-استیفن،پی و رابینز:مدیریت رفتار سازمان،جلد دوم
2-اخسری،عباسعلی:مدیریت علمی مکتبی از دیدگاه اسلام
3-هانت،راجر.شلی،جان:مفاهیم اساسی کامپیوتر
4-بیتانه،ناهید:بررسی مشخصات مدیران پرستاری و ارزیابی

 

نویسنده : پرستاران بهشتی در ساعت ۱:٥٦ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ بهمن ،۱۳٩٠
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس